RUS TILIDA DIFFERENTSIAL SHAKLLAR TASNIFI
Kalit so‘zlar:
oʻzgaruvchanlik, lingvistik farqlanish, lingvistik meʼyor, belgilar, eskirgan soʻz, dialektizm, soʻzlashuv soʻzlari, kasbiy tillar.Abstrak
Ushbu maqolada rus tilidagi differensial shakllarning tasnifi lingvistik variatsiyani o‘rganishning muhim jihati sifatida ko'rib chiqiladi. Tilning etimologik, hududiy, ijtimoiy va funksional farqlanishini aks ettiruvchi zamonaviy va eskirgan, adabiy va dialektal, adabiy va so‘zlashuv, adabiy va kasbiy differensial shakllarni bir-biriga qarama-qarshi qo‘yadi. Tadqiqot rus tilining D.N. Ushakov va S.A. Kuznetsovlar tomonidan tahrir qilingan izohli lug‘atlariga, shuningdek, XIX-XX-asrlardagi mumtoz rus adabiyoti asarlariga asoslanadi. Lug’atlar va badiiy matnlardan keltirilgan misollar jamiyat rivojlanishining turli tarixiy davrlarida lingvistik shakllarning kommunikativ vaziyatga, ijtimoiy muhitga, kasbiy sohaga va rus tilida so‘zlashuvchilarning hududiy mansubligiga bog’liqligini ko‘rsatadi. Ushbu aniq misol adabiy shakllarning so‘z yasalish imkoniyatlarining differentsial shakllaridan farqini ko‘rsatadi. Bu shakllarning lug‘aviy o‘zgaruvchanlik va til evolyutsiyasini saqlashdagi roliga alohida e’tibor beriladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Алимарданова Ш.А. Семантико-деривационные аспекты дифференциальных форм с пометами «современное–устаревшее» // Актуальные проблемы русского словообразования: материалы международной научно-практической конференции. — Ташкент: Национальный университет Узбекистана имени Мирзо Улугбека, 2026. — С. 50–54.
2. Горбачевич К.С. Вариантность слова и языковая норма: на материале современного русского языка: монография. — Л.: Либроком, 2009. — 238 с.
3. Виноградов В.В. Русский язык. Грамматическое учение о слове: учебное пособие для вузов. — Москва: Высшая школа, 1986. — 640 с.
4. Большой толковый словарь русского языка / сост. и гл. ред. С.А. Кузнецов. — СПб.: Норинт, 2000. — 1536 с.
5. Москальская О.И. Вариантность и дифференциация в лексике литературного немецкого языка // Норма и социальная дифференциация языка: монография. — Москва: Наука, 1969. — С. 57–68.
6. Немченко В.Н. Спорные вопросы теории вариантности слова (грамматические формы слова в их отношении к лексической вариантности) // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. Серия «Филология». — 2010. — № 4(2). — С. 647–649.
7. Рогожникова Р.П. Варианты слов в русском языке: монография. — Москва: Просвещение, 1966. — 160 с.
8. Тихонов А.Н. Варьирование в русском словообразовании // Явление вариативности в языке: материалы всероссийской конференции (Кемерово, 13–15 декабря 1994 г.). — Кемерово, 1997. — С. 25–31.
9. Тихонов А.Н. Словообразовательный словарь русского языка: в 2 т. — М.: Русский язык, 1985.
10. Ушаков Д.Н. Толковый словарь русского языка: в 4 т. — М.: Гос. изд-во иностр. и нац. словарей, 1935–1940.
11. Шереметьева А.Г. Лексико-грамматическая вариантность в русском языке (синхронно-диахронический аспект): дис. … д-ра филол. наук: 10.02.03. — Ташкент, 2001. — 235 с.