AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA SUN’IY INTELLEKT SHAROITIDA HAQIQAT FALSAFASI
DOI:
https://doi.org/10.67227/t1qhmk45Kalit so‘zlar:
haqiqat, sun'iy intellekt, yolg'on ma'lumotlar, ishonchli ma'lumotlar, shaxsiy ma'lumotlar, epistemik agent, raqamlashtirish, maxfiylik.Abstrak
Haqiqat qadim zamonlardan beri mutafakkirlarning falsafiy mulohazalari ob'ekti bo'lib kelgan. Qadimgi yunonlar haqiqat munozarada tug'iladi, deb ishonishgan. Sofistlar bahsda g'alabani haqiqatdan afzal ko'rdilar. Frensis Bekon dunyoviy va diniy haqiqatni ajratib ko'rsatdi, bu imonlilar va e'tiqodsizlar o'rtasidagi ziddiyatni bartaraf etishga yordam beradi. Diniy haqiqatga imon, shaxsiy tajriba va vahiy orqali erishiladi, empirik ma'lumotlar va kuzatishlarga asoslangan ilmiy haqiqatdan farqli o'laroq. Mo'min uchun diniy haqiqat mutlaq, shubha va taxminlardan ustundir.
Yuklashlar
Havolalar
1. Avinadav T., Shamir N. Truth, Trust, and Trade-Offs: When Blockchain in Supply Chains Backfires // European Journal of Operational Research. – 2025. – Vol. 326. – P. 467–480. – DOI: 10.1016/j.ejor.2025.05.011.
2. De Marsico M., Dionisi G., Stanco D.F.P. FTM: The Face Truth Machine—Hand-Crafted Features from Micro-Expressions to Support Lie Detection // Computer Vision and Image Understanding. – 2024. – Vol. 249. – Art. 104188. – DOI: 10.1016/j.cviu.2024.104188.
3. Duong C.D. Human vs AI: What Constitutes True Intelligence for International Entrepreneurship // Research in Globalization. – 2025. – Vol. 11. – Art. 100320. – DOI: 10.1016/j.resglo.2025.100320.
4. Huber L.S., Künstle D.-E., Reuter K. Tracing Truth Through Conceptual Scaling // Cognition. – 2026. – Vol. 266. – Art. 106321. – DOI: 10.1016/j.cognition.2025.106321.
5. Islam M.R., Weber R.O., Ahmed M.U., Begum S. Privacy-Preserving Ground-Truth Data for Evaluating Additive Feature Attribution in Regression Models with Additive CBR and CQV // Knowledge-Based Systems. – 2025. – Vol. 330. – Art. 114599. – DOI: 10.1016/j.knosys.2025.114599.
6. Kątek G., Kozik R., Pawlicka A., Pawlicki M., Choraś M. In Depth Analysis for Securing the Truth: Addressing the Fake News Challenge with Graph Neural Networks // Neurocomputing. – 2025. – Vol. 654. – Art. 131327. – DOI: 10.1016/j.neucom.2025.131327.
7. Kauk J., Humprecht E., Kreysa H., Schweinberger S.R. Large-Scale Analysis of Online Social Data on the Long-Term Sentiment and Content Dynamics of Online (Mis)Information // Computers in Human Behavior. – 2025. – Vol. 165. – Art. 108546. – DOI: 10.1016/j.chb.2024.108546.
8. King K.K. How Manipulating Information Affects Information Diffusion During Disasters: The Effects of Modifying Falsehoods Versus Corrections // Decision Support Systems. – 2025. – Vol. 197. – Art. 114523. – DOI: 10.1016/j.dss.2025.114523.
9. Krahé B. Beware the Truth Effect: Why Efforts to Debunk Rape Myths May Backfire // Journal of Criminal Justice. – 2025. – Vol. 98. – Art. 102409. – DOI: 10.1016/j.jcrimjus.2025.102409.
10. Miró-Nicolau M., Jaume-i-Capó A., Moyà-Alcover G. Assessing Fidelity in XAI Post-Hoc Techniques: A Comparative Study with Ground Truth Explanations Datasets // Artificial Intelligence. – 2024. – Vol. 335. – Art. 104179. – DOI: 10.1016/j.artint.2024.104179.
11. Pilán I., Manzanares-Salor B., Sánchez D., Lison P. Truthful Text Sanitization Guided by Inference Attacks // Applied Soft Computing. – 2025. – Vol. 185. – Art. 114013. – DOI: 10.1016/j.asoc.2025.114013.
12. Sokolova T. To Speak Truth as, with, and Through Power: Co-Producing Knowledge Politics of a Just Transition with Swedish Citizens and Trade Unions // Environmental Science & Policy. – 2025. – Vol. 171. – Art. 104166. – DOI: 10.1016/j.envsci.2025.104166.