BADIIY TARJIMADA SUN’IY INTELLEKT: “PROMPT WRITING” NING TARJIMA BADIIYATINI QAYTA YARATISHDAGI AHAMIYATI

Mualliflar

  • Gulnoza Odilova Toshkent Kimyo Xalqaro Universiteti Author
  • Shahzoda Jo‘rayeva Toshkent Kimyo Xalqaro Universiteti Author

DOI:

https://doi.org/10.67227/rwye2g14

Kalit so‘zlar:

badiiy tarjima, sun’iy intellekt, yirik til modellari (LLM), prompt-injiniring, O’tkan kunlar, madaniy realiyalar, milliy kolorit, BLEU, Chain-of-Thought, tarjima transformatsiyalari.

Abstrak

Ushbu ilmiy maqolada badiiy tarjimada sun’iy intellekt (SI) tizimlari, xususan, Yirik til modellari (LLM) va generativ platformalardan (ChatGPT, Microsoft Copilot) foydalanishning dolzarb muammolari filologik paradigma doirasida tadqiq etiladi. "Prompt-injiniring" (injenerlik buyruqlarini yozish) texnikasining badiiy matn estetikasini, milliy kolorit va lisoniy realiyalarni boshqa tilga o’tkazish hamda tarjima badiiyatini qayta yaratishdagi ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Abdulla Qodiriyning “O’tkan kunlar” romani va uning uchta inglizcha tarjimasi (Carol Ermakova, Mark Reese, I.M.Tukhtasinov) empirik baza sifatida olinib, “Zero-shot”, “Few-shot” va “Chain-of-Thought” buyruq berish strategiyalarining samaradorligi qiyosiy o’rganilgan. Tarjima natijalari ham metrologik (BLEU, METEOR), ham lisoniy-ekspertlik baholash usullari orqali tekshirilgan hamda SI yordamida tarjimadagi xatolarni aniqlash va tarjima transformatsiyalarini optimallashtirish metodologiyasi ishlab chiqilgan.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Brown T.B. et al. Language Models are Few-Shot Learners // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2020. – Vol. 33. – Pp. 1877–1901.

2. Karimov N. Abdulla Qodiriy va o‘zbek romanchiligi. – Toshkent: Fan, 2004. – 190 b.

3. Nida E.A. Toward a Science of Translating. – Leiden: Brill, 1964. – 331 p.

4. Papineni K. et al. BLEU: A Method for Automatic Evaluation of Machine Translation // Proceedings of the 40th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics. – 2002. – Pp. 311–318.

5. Qadiri A. Days Gone By / translated by Carol Ermakova. – London: Nouvelles Editions Monde, 2017. – 280 p.

6. Qodiriy A. Bygone Days: O‘tkan kunlar / translated by Mark Edward Reese. – Tashkent: Muloqot Cultural Engagement Program, 2018. – 412 p.

7. Qodiriy A. O‘tkan kunlar. – Toshkent: Sharq, 2008. – 320 b.

8. Qodiriy A. The Days Gone By / translated by I.M. Tukhtasinov. – Tashkent: MASHHUR-PRESS, 2017. – 380 p.

9. Venuti L. The Translator's Invisibility: A History of Translation. – London: Routledge, 1995. – 353 p.

10. Wei J. et al. Chain-of-Thought Prompting Elicits Reasoning in Large Language Models // arXiv preprint arXiv:2201.11903. – 2022.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-06-09

Qanday havola qilish kerak

BADIIY TARJIMADA SUN’IY INTELLEKT: “PROMPT WRITING” NING TARJIMA BADIIYATINI QAYTA YARATISHDAGI AHAMIYATI. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(6), 101-107. https://doi.org/10.67227/rwye2g14