POLISEMANTIK FRAZEOLOGIZMLARNING NUTQIY REALLASHUVI VA USLUBIY IMKONIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/7vrs3j50Kalit so‘zlar:
frazeologik polisemiya, nutqiy voqelanish mexanizmi, kontekstual faollashuv, uslubiy differensiatsiya, baholovchi-pragmatik yuklama, semantik dinamika, diskursiv tanlov.Abstrak
Mazkur maqolada polisemantik frazeologik birliklarning nutqiy voqelanish mexanizmi va ularning uslubiy imkoniyatlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot frazeologik birlikni statik lug‘aviy birlik sifatida emas, balki turli nutqiy sharoitlarda turli semantik qatlamlarni tanlab faollashtiruvchi dinamik tizim sifatida talqin qilishga asoslanadi. Tahlil materiali sifatida o‘zbek tilidagi polisemantik frazeologizmlar korpusi jalb etilib, ularning badiiy, publitsistik va og‘zaki nutqdagi voqelanish xususiyatlari qiyosiy jihatdan o‘rganiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, frazeologik birliklarning uslubiy salmog‘i ularning ichki semantik tuzilishidan ko‘ra, aynan nutqiy vaziyatda qaysi ma’no qatlamining faollashishi bilan belgilanadi. Mazkur yondashuv frazeologik semantika va uslubshunoslik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlashtiradi hamda frazeologizmlarning real nutqdagi funksional imkoniyatlarini chuqurroq tushuntirishga xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Boltaeva B.I. O‘zbek tili frazeologik birliklarining transformatsiyasi (semantik-pragmatik tahlil): filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dis. ... avtoref. – Jizzax, 2019. – 49 b.
2. Burger H. Phraseologie: Eine Einführung am Beispiel des Deutschen. 5th ed. – Berlin: Erich Schmidt, 2015.
3. Jabbarova A.J. Antropotsentrik frazeologik birliklarning lingvopragmatik tadqiqi: filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dis. ... – Jizzax, 2022. – 142 b.
4. Jumayeva Z.Sh. Frazeologik birliklarning semantik va lingvokulturologik tadqiqi: filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dis. ... avtoref. – Jizzax, 2021. – 58 b.
5. Jumanazarova G., Boltaeva B., Qulboyeva D. Frazemalarning nutqda qo‘llanilishi. – Toshkent: Turon zamin ziyo, 2017. – 128 b.
6. Кунин А.В. Курс фразеологии современного английского языка. 3-е изд. – Дубна: Феникс, 2005.
7. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilida fe’l frazemalarining bog‘lashuvi. – Toshkent: Universitet, 1992. – 126 b.
8. Yo‘ldoshev B. Mustaqillik yillarida o‘zbek frazeologiyasi: erishilgan yutuqlar va navbatdagi vazifalar // Xorijiy filologiya. – 2017. – № 1. – B. 5–13.
9. Виноградов В.В. Об основных типах фразеологических единиц в русском языке // Лексикология и лексикография: Избранные труды. – М.: Наука, 1977. – С. 140–161.
