BARQAROR BIRIKMALARNING O‘ZBEK–INGLIZ PARALLEL KORPUSIDAGI LINGVISTIK MAQOMI: TANLASH MEZONLARI VA TASNIFIY CHEGARALAR
DOI:
https://doi.org/10.67227/frvrey63Kalit so‘zlar:
o‘zbek tili, ingliz tili, parallel korpus, barqaror birikma, frazema, maqol, matal, parafraza, kollokatsiya, tarjima muqobilligi, korpus lingvistikasi.Abstrak
Maqolada o‘zbek–ingliz parallel korpusini shakllantirishda “barqaror birikma” tushunchasining lingvistik maqomi, uning ichki turlari va korpusga tanlash mezonlari yoritiladi. Mavjud tadqiqotlarda, xususan, o‘zbek va ingliz tillaridagi frazemalar parallel korpusi bo‘yicha amalga oshirilgan ishlarda asosiy e’tibor frazemalarga qaratilgan. Biroq tarjima jarayonida qiyinchilik tug‘diruvchi birliklar faqat frazemalar bilan cheklanmaydi, maqol, matal, parafraza, kollokatsiya, terminologik birikma, nutqiy etiket formulasi va diskursiv qoliplar ham ikki til o‘rtasida muqobillikni aniqlashda alohida ilmiy ahamiyatga ega. Shu bois maqolada barqaror birikmalarni parallel korpusga kiritish uchun semantik yaxlitlik, struktur barqarorlik, takroriylik, tarjimaviy muqobillik, madaniy yuklama va uslubiy-pragmatik vazifa kabi mezonlar taklif etiladi. Tadqiqot natijalari o‘zbek–ingliz parallel korpusi uchun barqaror birikmalarni tanlashning dastlabki nazariy asoslarini belgilashga xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Tiedemann J. Parallel Data, Tools and Interfaces in OPUS // Proceedings of the Eighth International Conference on Language Resources and Evaluation. – Istanbul: European Language Resources Association, 2012. – P. 2214–2218.
2. Cowie A.P. (Ed.). Phraseology: Theory, Analysis, and Applications. – Oxford: Oxford University Press, 1998. – 272 p.
3. Sag I.A., Baldwin T., Bond F., Copestake A., Flickinger D. Multiword Expressions: A Pain in the Neck for NLP // Lecture Notes in Computer Science. – Berlin: Springer, 2002.
4. Haagsma H., Bos J., Nissim M. MAGPIE: A Large Corpus of Potentially Idiomatic Expressions // Proceedings of the 12th Language Resources and Evaluation Conference. – Marseille: European Language Resources Association, 2020. – P. 279–287.
5. Saxena P., Paul S. EPIE Dataset: A Corpus for Possible Idiomatic Expressions. – arXiv:2006.09479. – 2020.
6. Donaj G., Antloga Š. ParaDiom: A Parallel Corpus of Idiomatic Texts. – CLARIN.SI Repository, 2022.
7. Savary A. et al. PARSEME Multilingual Corpus of Verbal Multiword Expressions // Multiword Expressions at Length and in Depth. – Berlin: Language Science Press, 2018. – P. 87–147.
8. Elov B.B. Uzbek-English Parallel Corpus Algorithm and Alignment. – Toshkent, 2023.