RAQAMLI TARJIMADA EKVIVALENTLIK MUAMMOSI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA
DOI:
https://doi.org/10.67227/47d0rj86Kalit so‘zlar:
raqamli tarjima, ekvivalentlik, avtomatik tarjima, ingliz tili, o‘zbek tili, lingvomadaniyat, semantik moslik, frazeologik birliklar, tarjima sifati, kontekst.Abstrak
Ushbu maqolada raqamli tarjima jarayonida ekvivalentlik muammosi ingliz va o‘zbek tillari misolida filologik jihatdan tahlil qilinadi. Bugungi kunda Google Translate, DeepL, Yandex Translate kabi avtomatik tarjima tizimlari tarjima jarayonini tezlashtirayotgan bo‘lsa-da, ular leksik, semantik, grammatik, stilistik va lingvomadaniy ekvivalentlikni har doim ham to‘liq ta’minlay olmaydi. Ayniqsa, frazeologik birliklar, milliy-madaniy realiyalar, ko‘p ma’noli so‘zlar, kontekstga bog‘liq iboralar hamda badiiy-uslubiy vositalarni tarjima qilishda ma’no yo‘qolishi, noto‘g‘ri ekvivalent tanlash va uslubiy nomuvofiqlik holatlari kuzatiladi. Maqolada raqamli tarjimada yuzaga keladigan ekvivalentlik turlari, ularning lingvistik xususiyatlari va ingliz-o‘zbek tarjimasidagi asosiy muammolar yoritiladi. Shuningdek, inson tarjimasi va avtomatik tarjima natijalari o‘rtasidagi farqlar tahlil qilinib, raqamli tarjima sifatini oshirishda kontekstual, pragmatik va madaniy omillarni hisobga olish zarurligi asoslab beriladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF–6079-son Farmoni. “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-5030957
2. Yusupov O.N. Ingliz tilidan o‘zbek tiliga bevosita tarjima qilingan badiiy matnning lingvokognitiv xususiyatlari. Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. — Andijon, 2023.
3. Raupova M.N. Ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjimada transformatsiya hodisasi: lingvokulturologik tadqiq. Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. — Toshkent, 2025.
4. Nida E.A. Toward a Science of Translating: With Special Reference to Principles and Procedures Involved in Bible Translating. — Leiden: E.J. Brill, 1964. — 331 p.
5. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. 2nd ed. — London; New York: Routledge, 2011. — 352 p.
6. Catford J.C. A Linguistic Theory of Translation: An Essay in Applied Linguistics. — London: Oxford University Press, 1965. — 103 p.
7. Newmark P. A Textbook of Translation. — New York; London: Prentice Hall, 1988. — 292 p.
8. House J. Translation Quality Assessment: Past and Present. — London; New York: Routledge, 2015. — 160 p.
9. Munday J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. 4th ed. — London; New York: Routledge, 2016. — 376 p.
10. Hutchins W.J., Somers H.L. An Introduction to Machine Translation. — London: Academic Press, 1992. — 362 p.
11. Koehn P. Statistical Machine Translation. — Cambridge: Cambridge University Press, 2010. — 447 p.
12. Forcada M.L. Making Sense of Neural Machine Translation // Translation Spaces. — 2017. — Vol. 6, No. 2. — P. 291–309.
13. Castilho S., Moorkens J., Gaspari F., Calixto I., Tinsley J., Way A. Is Neural Machine Translation the New State of the Art? // The Prague Bulletin of Mathematical Linguistics. — 2017. — No. 108. — P. 109–120.
14. Olohan M. Introducing Corpora in Translation Studies. — London; New York: Routledge, 2004. — 240 p.
15. Hatim B., Munday J. Translation: An Advanced Resource Book. — London; New York: Routledge, 2004. — 373 p.
