OKS SIVILIZATSIYASINING XRONOLOGIYASI BORASIDA DASTLABKI ILMIY QARASHLAR

Mualliflar

  • Gulmira Kattayeva Termiz davlat universiteti Author

DOI:

https://doi.org/10.67227/ynwefx42

Kalit so‘zlar:

Oks sivilizatsiyasi, BMAK, Baqtriya, Marg‘iyona, bronza davri, radiokarbon tahlili, xronologiya, Gonurtepa, Sopolli madaniyati, Namozgoh.

Abstrak

Oks sivilizatsiyasi bronza davriga oid (mil. avv. 2300-1450) bo‘lib, Qadimgi Sharq sivilizatsiyasining yangi markazi hisoblanadi. Ushbu sivilizatsiya markazi Janubiy O‘zbekiston hududida shakllangan Sopolli, Shimoliy Afg‘onistonda tarqalgan Dashtli, Janubiy Turkmaniston hududida hukm surgan Namozgoh madaniyatlarini o‘z ichiga birlashtirgan. Maqolada Oks sivilizatsiyasining xronologiyasi bo‘yicha dastlabki ilmiy qarashlar tahlil qilingan. Baqtriya-Marg‘iyona arxeologik kompleksi (BMAK) yodgorliklarini davrlashtirishga oid asosiy yondashuvlar, jumladan, radiokarbon tahlili natijalariga asoslangan xronologik davrlashtirish uslublari ko‘rib chiqilgan.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Аванесова Н.А. Зеравшанская группа памятников в контексте Бактрийско-Маргианского археологического комплекса // Археология Узбекистана. – Самарканд, 2019. – № 2(19). – С. 23–54.

2. Аскаров А.А. Сапаллитепа. – Ташкент: Фан, 1973. – 172 с.

3. Аскаров А.А. Древнеземледельческая культура эпохи бронзы юга Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1977. – 232 с.

4. Asqarov A.A., Shaydullayev Sh.B. Baqtriyaning bronza va ilk temir davri madaniyatlari xronologiyasi // Oʻzbekiston tarixi moddiy madaniyat va yozma manbalarda. – Toshkent, 2005. – B. 36–47.

5. Boqiyev A.A. Oks sivilizatsiyasining ijtimoiy xarakteri: tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya. – Termiz, 2021.

6. Виноградова Н.М., Кутимов Ю.Г. Погребальные памятники эпохи бронзы в Южном Таджикистане (могильники Гелота и Дарнайчи). – Москва, 2018. – 276 с.

7. Karimova D.O. Shimoliy Baqtriya aholisining dafn marosimlari va diniy e’tiqodlari (bronza davri moddiy madaniyat yodgorliklari misolida): falsafa fanlari doktori (PhD) diss. – Toshkent, 2017.

8. Sagdullayev A.S., Abdullayev Oʻ.I., Matyoqubov X.X., Shaydullayev A.Sh., Toʻgayev J.E. Bronza va ilk temir davri yodgorliklarining geografiyasi va kartografiyasi. – Toshkent, 2019. – 272 b.

9. Hamidov O.A. Shimoliy Baqtriyaning Kuchuk I davriga oid yangi yodgorliklari: PhD dissertatsiyasi. – Toshkent, 2020.

10. Хамидов О.А., Каттаева Г.Ч. Типология ожерелий культуры Сапалли // Поволжская археология. – 2025. – № 4(54). – С. 148–160.

11. Ширинов Т.Ш. Ранняя городская культура эпохи бронзы юга Средней Азии: автореф. дис. ... д-ра ист. наук. – Москва, 1992.

12. Avanesova N.A. The Zeravshan Regional Variant of the Bactria-Margiana Archaeological Complex: Interaction Between Two Cultural Worlds // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 665–697.

13. Biscione R., Vahdati A.A. The BMAC Presence in Eastern Iran: State of Affairs in December 2018 – Towards the Greater Khorasan Civilization? // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 527–550.

14. Fontugne M., Zajtseva G.I., Lyonnet B., Dubova N.A., Burova N.D. Radiocarbon Dates Related to the BMAC/Oxus Civilization // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 863–911.

15. Kaniuth K. Life in the Countryside: The Rural Archaeology of the Sapalli Culture // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 457–487.

16. Kaniuth K. Metallobjekte der Bronzezeit aus Nordbaktrien. – Berlin: Archäologie in Iran und Turan, 2006. – 259 S.

17. Kaniuth K. The Metallurgy of the Late Bronze Age Sapalli Culture (Southern Uzbekistan) and Its Implications for the “Tin Question” // Iranica Antiqua. – 2007. – Vol. 42. – P. 23–40.

18. Kaniuth K., Teufer M. Zur Sequenz des Gräberfeldes von Rannij Tulchar und seiner Bedeutung für die Chronologie des spätbronzezeitlichen Baktrien // Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan. – 2001. – Bd. 33. – P. 89–113.

19. Kircho L.B. The Rise of the Early Urban Civilization in Southwestern Central Asia: From the Middle Chalcolithic to the Middle Bronze Age in Southern Turkmenistan // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 115–124.

20. Lamberg-Karlovsky C.C. The Bronze Age of Bactria // Bactria: An Ancient Oasis Civilization. – Roma; Venezia, 1989.

21. Luneau E. A New Assessment of the End of the Oxus Civilization (Southern Central Asia, ca. 1750–1500/1400 BCE): Overview of the Transformations of the Society // Broadening Horizons 4. – Oxford: British Archaeological Reports, 2015. – P. 303–308.

22. Luneau E. L’Âge du Bronze final en Asie Centrale méridionale (1750–1500/1450 avant n.è.): la fin de la civilisation de l’Oxus. – Paris, 2013. – Vol. I.

23. Luneau É., Bendezu-Sarmiento J. Étude des céramiques de l’âge du bronze de la nécropole 3 de Dzharkutan (Ouzbékistan) // Cahiers d’Asie centrale. – Paris, 2013. – № 21–22. – P. 283–291.

24. Lyonnet B., Dubova N.A. Questioning the Oxus Civilization or Bactria-Margiana Archaeological Culture (BMAC): An Overview // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 7–66.

25. Parshikova T.S., Dubova N.A. Personal Archive of Archaeologist V.I. Sarianidi: Study, Preservation and Prospects for Use // Teoriya i praktika arkheologicheskikh issledovaniy. – 2022. – Vol. 34, № 1. – P. 204–217.

26. Pigott V.C. The Bactria-Margiana Archaeological Complex (BMAC), the Seima-Turbino Horizon and a Possible Eastward Transmission of Tin-Bronze Technology in Later Third and Early Second Millennium BCE Inner Asia // How Objects Tell Stories: Essays in Honor of E.C. Bunker. – Turnhout: Brepols, 2018. – P. 191–221.

27. Shapulatov U.X. Sopolli madaniyatining irrigatsiya tizimi: tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Termiz, 2026.

28. Vinogradova N.M. The Formation of the Oxus Civilization/BMAC in Southwestern Tajikistan // The World of the Oxus Civilization / Eds. B. Lyonnet, N.A. Dubova. – London: Routledge, 2020. – P. 635–664.

29. Teufer M. Spätbronzezeitliche Grabfunde aus Nordbaktrien und benachbarten Regionen. – Berlin: Archäologie in Iran und Turan, 2014. – 685 S.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-06-16

Qanday havola qilish kerak

OKS SIVILIZATSIYASINING XRONOLOGIYASI BORASIDA DASTLABKI ILMIY QARASHLAR. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(6), 146-151. https://doi.org/10.67227/ynwefx42