SUN’IY INTELEKTNING AXLOQIY MUAMMOLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/bwy7bt79Kalit so‘zlar:
Sun’iy intellekt (SI), Axloqiy muammolar, Algoritmik qarorlar, Algoritmik adolat, Ma'lumotlar tarafkashligi (Algorithmic bias), Raqamli tengsizlik, Axborot xavfsizligi, Avtonom tizimlar, Axloqiy mas’uliyat, Inson qadriyatlari, Tushuntiriladigan sun’iy intellekt (Explainable AI / XAI), Nazorat kapitalizmi (Surveillance capitalism), Boshqaruv mexanizmlari, Algoritmik audit, Raqamli maxfiylik, Xalqaro axloqiy standartlar, Chuqur o'rganish (Deep learning),Abstrak
Mazkur maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining jadal rivojlanishi va keng qo‘llanilishi natijasida yuzaga kelayotgan axloqiy, huquqiy hamda ijtimoiy muammolar kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda algoritmik qarorlar qabul qilish jarayonidagi adolat, shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligi, raqamli tengsizlik va javobgarlikni aniqlash masalalari atroflicha o‘rganilgan. Xususan, SI tizimlarining “qora quti” xususiyati tufayli qarorlarni izohlashning murakkabligi va ma’lumotlar tarafkashligi yuzasidan mavjud xatarlar ochiq bayon etilgan. Shuningdek, tizimlar tobora avtonomlashib borgani sari mas'uliyat chegaralarini belgilash o‘ta murakkablashayotgani ko'rsatiladi. Maqola xulosasida SI kelajakda faqatgina texnik samaradorlik emas, balki inson huquqlari va adolat tamoyillari asosida rivojlanishi zarurligi asoslangan. Ushbu muammolarni barqaror hal etish maqsadida inson markazlashgan boshqaruv modeli, xalqaro axloqiy standartlar va algoritmik audit mexanizmlarini joriy etish taklif qilinadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. – Paris: UNESCO Publishing, 2021. – P. 10–12.
2. Floridi L. The Ethics of Artificial Intelligence: Principles, Challenges, and Opportunities. – Oxford: Oxford University Press, 2023. – P. 75–78.
3. Floridi L. The Ethics of Artificial Intelligence: Principles, Challenges, and Opportunities. – Oxford: Oxford University Press, 2023. – P. 75–80.
4. Mittelstadt B. D., Allo P., Taddeo M., Wachter S., Floridi L. The Ethics of Algorithms: Mapping the Debate // Big Data & Society. – 2020. – Vol. 7, No. 2. – P. 5–10.
5. Zuboff S. The Age of Surveillance Capitalism. – New York: PublicAffairs, 2020. – P. 120–125.
6. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. – Paris: UNESCO Publishing, 2021. – P. 14–16.
7. Mittelstadt B. D., Allo P., Taddeo M., Wachter S., Floridi L. The Ethics of Algorithms: Mapping the Debate // Big Data & Society. – 2020. – Vol. 7, No. 2. – P. 5–10.
8. Zuboff S. The Age of Surveillance Capitalism. – New York: PublicAffairs, 2020. – P. 150–155.
9. Floridi L. The Ethics of Artificial Intelligence: Principles, Challenges, and Opportunities. – Oxford: Oxford University Press, 2023. – P. 75–78.
10. Mittelstadt B. D., Allo P., Taddeo M., Wachter S., Floridi L. The Ethics of Algorithms: Mapping the Debate // Big Data & Society. – 2020. – Vol. 7, No. 2. – P. 8–10.
11. Zuboff S. The Age of Surveillance Capitalism. – New York: PublicAffairs, 2020. – P. 150–155.
12. Floridi L. The Ethics of Artificial Intelligence: Principles, Challenges, and Opportunities. – Oxford: Oxford University Press, 2023. – P. 77–80.