O‘ZBEK XALQI MENTAL TAFAKKURI SHAKLLANISHIDA ZARDO‘SHTIYLIK DININING O‘RNI
DOI:
https://doi.org/10.67227/nd8ccr67Kalit so‘zlar:
Avesto, Zardo‘shtiylik g‘oyalari, Axura-Mazda, Axriman, qarama-qarshilik, mental tafakkur, xarakter xususiyatlari, ezgulik va yovuzlik, ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal.Abstrak
“Avesto” yozma yodgorligi va Zardo‘sht ta’limoti O‘rta Osiyodagi ilk tsivilizatsiyaning tub maqsadlarini o‘zida mujassamlashtiruvchi o‘z davri jamiyatining mafkurasi hisoblangan. Zardo‘shtiylik dini otashparastlik g‘oyalarini targ‘ib etish bilan birga jamiyat taraqqiyotida ma’naviy-axloqiy me’yorlarning qaror topishiga, insonlarning olamga bo‘lgan dunyoqarashi, fe’l atvori, mental tafakkuri shakllanishiga va takomillashishiga ta’sir ko‘rsatdi. Bu ta’limotning axloqiy asosini “ezgu fikr”, “ezgu so‘z”, “ezgu amal” tashkil etadi. Ayni shu tarzda insonning hayotidagi ezgu amallari xatti-harakatlari ularni yaxshilikka yetaklagan. Sharq fenomeni – yuksak axloq-odob, komillik va yetuklik, pokiza xayollar, ezguliklar va yaxshiliklar inson mohiyatini belgilaydigan omilga aylantirildi. Maqolada ayni shu paytdan inson fe’l-atvori va munosabatlarini belgilaydigan o‘lchovlar Turonzamin xalqlari, jumladan o‘zbeklar fe’l-atvori, xarakteri, mental xususiyatlari shakllanishiga asos bo‘lganligi yoritilgan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022. – B. 15.
2. Karimov I.A. Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. – Toshkent: Sharq, 1998. – B. 10.
3. Abu Rayhon Beruniy. O‘tmish xalqlardan qolgan yodgorliklar // Tanlangan asarlar. 1-jild / A. Rasulev tarjimasi. – Toshkent: Fan, 1968.
4. Zaratustra. Zend-Avesta, ouvrage de Zoroastre. T. 1, partie 1 / Perevodchik Anketil-Dyuperron. – Paris: N.M. Tilliard, 1771. – P. 592.
5. Avesto. Tarixiy-adabiy yodgorlik. Vandidot: 3-fargard, 23. – Toshkent: Sharq, 2001. – B. 114.
6. Avesto. Tarixiy-adabiy yodgorlik. Vandidot: 3-fargard, 26–27. – Toshkent: Sharq, 2001. – B. 115.
7. Ashirov A.A. O‘zbek xalqining qadimiy e’tiqod va marosimlari. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007. – B. 56–57.
8. Бойс М. Зороастрийцы: верования и обычаи / Пер. с англ. И.М. Стеблин-Каменского. – Москва: Наука, 1988. – С. 24–25.
9. Jobborov I. O‘zbeklar. – Toshkent: Sharq, 2008. – B. 35.
10. Jo‘rayev N. Tarix falsafasining nazariy asoslari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. – B. 46.
11. Karimov I. Ma’naviyat, falsafa va hayot. – Toshkent: Fan, 2007. – B. 19.
12. Karim T. Milliy tafakkur taraqqiyotidan. – Toshkent: Cho‘lpon, 2003. – B. 30.
13. Mahmudov T. “Avesto” haqida // Avesto. Tarixiy-adabiy yodgorlik. – Toshkent: Sharq nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, 2001. – B. 374.
14. Mahmudova G.T., Arifxanova S.M. Zardushtiylik falsafasi. – Toshkent: Noshir, 2014. – B. 16.
15. Mahmudova G.T., Arifxanova S.M. Zardushtiylik falsafasi. – Toshkent: Noshir, 2014. – B. 83–84.
16. Umarzoda M. Ovesto sirlari // Jahon adabiyoti. – 1997. – № 4. – B. 199–200.
17. Homidiy H. “Avesto”dan “Shohnoma”ga. – Toshkent: Sharq, 2007. – B. 52.
