O‘ZBEK TILIDA INTONATSIYA VA PRAGMATIKA
DOI:
https://doi.org/10.67227/47xgkr81Kalit so‘zlar:
intonatsiya, pragmatika, o‘zbek tili, nutq akti, illokutiv kuch, kooperativ tamoyil, prosodiya, kommunikativ niyat, implikatura, diskurs.Abstrak
Maqolada turkiy tillar oilasiga mansub agglutinativ til bo‘lgan o‘zbek tili materialida intonatsiya va pragmatika o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tadqiq etiladi. Mazkur muammoni o‘rganishning nazariy asoslari sifatida J. L. Ostin va J. R. Syorlning nutq aktlari nazariyasi, G. P. Graysning kooperativ tamoyili, prosodik pragmatika hamda diskursiv lingvistika konsepsiyalari ko‘rib chiqiladi. O‘zbek tilida intonatsiya tilning struktur-tipologik xususiyatlari, ya’ni so‘z tartibining nisbatan qat’iyligi, rivojlangan affiksal tizimi va bilvosita nutqiy xulq-atvorning madaniy an’analari tufayli alohida pragmatik yuklamani bajarishi haqidagi tezis ilgari suriladi. Intonatsiyaning asosiy pragmatik funksiyalari — illokutiv-konstitutiv, implikaturaviy, fokuslovchi, diskursni tashkil etuvchi hamda emotiv-ekspressiv funksiyalari tizimlashtiriladi. Shuningdek, ushbu yo‘nalishda kelgusidagi empirik tadqiqotlar dasturi taklif etiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Антипова А. М. Система английской речевой интонации. – М.: Высшая школа, 1979. – 131 с.
2. Арутюнова Н. Д. Язык и мир человека. – М.: Языки русской культуры, 1999. – 896 с.
3. Брызгунова Е. А. Звуки и интонация русской речи. – М.: Прогресс, 1977. – 280 с.
4. Гловинская М. Я. Семантика, прагматика и стилистика видо-временных форм // Грамматические исследования. – М.: Наука, 1990. – С. 74–146.
5. Nabiyev A. O‘zbek tili fonetikasi [Фонетика узбекского языка]. – Jizzax: JDPU, 2021.
6. Норман Б. Ю. Лингвистическая прагматика. – Минск: БГУ, 2009. – 184 с.
7. Решетов В. В. Основы фонологии и фонетики узбекского языка. – Ташкент: Фан, 1966.
8. Торсуева И. Г. Интонация и смысл высказывания. – М.: Наука, 1979. – 111 с.
9. Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini [Прагматическая интерпретация текста в узбекском языке]: дис. ... д-ра филол. наук. – Toshkent, 2001. – 283 b.
10. Qozoqova N. Badiiy matn pragmatikasi [Прагматика художественного текста]. – Namangan: NamDU, 2024.
11. Austin J. L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press, 1962. – 166 p.
12. Grice H. P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3 / ed. by P. Cole, J. Morgan. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
13. Searle J. R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
14. Searle J. R. Indirect Speech Acts // Syntax and Semantics. Vol. 3. – New York: Academic Press, 1975. – P. 59–82.
15. Sperber D., Wilson D. Relevance: Communication and Cognition. – Oxford: Blackwell, 1986. – 279 p.
16. Gussenhoven C. The Phonology of Tone and Intonation. – Cambridge: Cambridge University Press, 2004. – 345 p.
17. Hirschberg J. Pragmatics and Prosody // The Oxford Handbook of Pragmatics / ed. by Y. Huang. – Oxford: Oxford University Press, 2017. – P. 532–564.
18. Leech G. N. Principles of Pragmatics. – London; New York: Longman, 1983. – 250 p.