O‘ZBEK VA INGLIZ ERTAKLARIDA IJOBIY QADRIYAT KONSEPTLARINING AKSIOLOGIK OPPOZITSIYALAR ORQALI IFODALANISHI
DOI:
https://doi.org/10.67227/xzb50k23Kalit so‘zlar:
ertak, qadriyat konsepti, aksiologik oppozitsiya, yaxshilik va yomonlik, lingvokulturologiya, milliy mentalitet, axloqiy ideal, o‘zbek ertaklari, ingliz ertaklari, qiyosiy tahlil.Abstrak
Mazkur tadqiqotda o‘zbek va ingliz xalq ertaklarida ijobiy qadriyat konseptlarining aksiologik oppozitsiyalar asosida ifodalanish xususiyatlari qiyosiy-lingvokulturologik jihatdan tahlil qilinadi. Ertak matnlarida yaxshilik–yomonlik, halollik–nopoklik, mehnatsevarlik–dangasalik, saxiylik–xasislik, mardlik–qo‘rqoqlik, adolat–adolatsizlik hamda sadoqat–xiyonat kabi qarama-qarshi qadriyatlar tizimining badiiy va konseptual namoyon bo‘lish shakllari o‘rganiladi. Ijobiy qadriyatlarning ertak qahramonlari xarakteri, xatti-harakati, nutqi, sinovlardan o‘tishi va yakuniy mukofotlanishi orqali shakllantirilishi aniqlanadi. Shuningdek, salbiy obrazlarning jazolanishi vositasida xalqning axloqiy me’yorlari va ideal inson haqidagi tasavvurlari mustahkamlanishi yoritiladi. Qiyosiy tahlil o‘zbek ertaklarida jamoaviylik, kattalarga hurmat, sabr-toqat, mehnatsevarlik va oilaviy sadoqat ustuvorligini, ingliz ertaklarida esa shaxsiy tashabbus, jasorat, topqirlik, adolat va mustaqillik qadriyatlari faolroq ifodalanishini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari ertaklarning milliy aksiologik manzarani aks ettiruvchi, yosh avlodning ma’naviy-axloqiy dunyoqarashini shakllantiruvchi muhim lingvomadaniy manba ekanligini asoslaydi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Imomov, K. O‘zbek xalq nasri poetikasi / K. Imomov. – Toshkent: Fan, 2008. – 252 b. – Elektron resurs. – URL: https://n.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/yangi-kitoblar/komiljon-imomov-o-zbek-xalq-nasri-poetikasi
2. Israilova, S. T. Ingliz va o‘zbek tillari ertak diskursida “sinov” konsepti verballashuvining lingvomadaniy xususiyatlari: filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati: 10.00.06 / Sayera Tashpulat qizi Israilova. – Toshkent, 2023. – 59 b. – Elektron resurs. – URL: https://library.ziyonet.uz/book/129524
3. Jalolova, F. N. “O‘gay ona” konseptining lingvomadaniy talqini: ingliz va o‘zbek xalq ertaklari misolida: filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati / Feruza Normurodovna Jalolova. – Toshkent, 2023. – 28 b. – Elektron resurs. – URL: https://library.ziyonet.uz/book/129934
4. Propp, V. Morphology of the Folktale / V. Propp; translated by L. Scott; edited by L. A. Wagner. – 2nd ed. – Austin: University of Texas Press, 1968. – 184 p. – ISBN 978-0-292-78376-8. – Electronic resource. – URL: https://utpress.utexas.edu/9780292783768/
5. Мелетинский, Е. М. Герой волшебной сказки: происхождение образа / Е. М. Мелетинский; Академия наук СССР, Институт мировой литературы имени А. М. Горького, Институт востоковедения. – Москва: Издательство восточной литературы, 1958. – 264 с. – Электронный ресурс. – URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_006339141/
6. Lüthi, M. The European Folktale: Form and Nature / M. Lüthi; translated by J. D. Niles; foreword by D. Ben-Amos. – Bloomington: Indiana University Press, 1986. – 172 p. – ISBN 978-0-253-20393-9. – Electronic resource. – URL: https://iupress.org/9780253203939/the-european-folktale/
7. Zipes, J. The Irresistible Fairy Tale: The Cultural and Social History of a Genre / J. Zipes. – Princeton: Princeton University Press, 2012. – 256 p. – ISBN 978-0-691-15338-4. – Electronic resource. – URL: https://www.jstor.org/stable/j.ctt7sknm
