INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA MAKON VA ZAMONNI IFODALOVCHI LEKSIK BIRLIKLAR: QIYOSIY LINGVISTIK VA PRAGMATIK TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.67227/qcbad365Kalit so‘zlar:
makon ifodalari, zamon ifodalari, leksik semantika, pragmatika, ingliz tili, o‘zbek tili, qiyosiy tilshunoslik, deyksis.Abstrak
Makon va zamon inson tafakkurining asosiy kategoriyalari bo‘lib, tilda leksik hamda frazeologik birliklar orqali ifodalanadi. Mazkur tadqiqot ingliz va o‘zbek tillaridagi makon va zamonga oid ifodalarning lingvistik hamda pragmatik xususiyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda korpusga asoslangan qiyosiy yondashuv qo‘llanilib, badiiy, publitsistik va og‘zaki nutq manbalaridan olingan 600 ta misol tahlil qilindi. Natijalar har ikki tilda ham makon tushunchalarining zamon sohasiga metaforik ko‘chirilishi keng tarqalganligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, o‘zbek tilida madaniy jihatdan shakllangan ifodalar va kontekstual deyksis vositalari ko‘proq uchrasa, ingliz tilida struktur jihatdan barqaror leksik modellarning ustunligi kuzatildi. Makon va zamon ifodalari nafaqat referensial vazifani, balki xushmuomalalik, baholash, ta’kidlash hamda diskursni tashkil etish kabi pragmatik funksiyalarni ham bajaradi. Tadqiqot makon va zamonning til orqali ifodalanishida leksik semantika, pragmatika va madaniy kognitsiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni yoritadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Talmy L. Toward a Cognitive Semantics. Vol. 1: Concept Structuring Systems. – Cambridge, MA: The MIT Press, 2000. – 573 p. – URL: https://mitpress.mit.edu/9780262201209/toward-a-cognitive-semantics-volume-1/
2. Langacker R. W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction. – Oxford; New York: Oxford University Press, 2008. – URL: https://academic.oup.com/book/10750
3. Slobin D. I. The Many Ways to Search for a Frog: Linguistic Typology and the Expression of Motion Events // Relating Events in Narrative. Vol. 2 / ed. by S. Strömqvist, L. Verhoeven. – Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2004. – P. 219–257. – URL: https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410609694-12/many-ways-search-frog-dan-slobin
4. Croft W. Typology and Universals. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press. – URL: https://www.cambridge.org/core/books/typology-and-universals/D09986F35C708113378BD1B76073E258
5. Levinson S. C. Space in Language and Cognition: Explorations in Cognitive Diversity. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003. – 389 p. – URL: https://www.cambridge.org/core/books/space-in-language-and-cognition/D07AD2885A025E00B1C94ED722071D80
6. Croft W., Cruse D. A. Cognitive Linguistics. – Cambridge: Cambridge University Press, 2004.–356 p. https://www.cambridge.org/core/books/cognitive-linguistics/8CE9230D2E18C120A5274EDE524C606C
7. Abdurahmonov G‘. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: O‘qituvchi, 2003. – 296 b. – URL: https://namdu.uz/books/5461
8. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. Sintaksis. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – URL: https://cspu.uz/ozbek-tilining-nazariy