ABU ALI IBN SINONING VAQT HAQIDAGI QARASHLARINING TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.67227/50q4h545Kalit so‘zlar:
Abu Ali ibn Sino, vaqt, zamon, borliq, harakat, makon, ontologiya, gnoseologiya, Arastu, islom falsafasi, falsafiy meros.Abstrak
Mazkur maqolada Abu Ali ibn Sinoning vaqt haqidagi falsafiy qarashlari tizimli ravishda tahlil qilinib, uning mazkur masalaga oid ontologik va gnoseologik yondashuvlari yoritilgan. Tadqiqotda mutafakkirning vaqtni borliqning muhim shakllaridan biri, harakat va о‘zgarishning obyektiv о‘lchovi sifatida talqin qilishi hamda bu masalaning makon, harakat va moddiy olam bilan о‘zaro aloqadorligi ilmiy jihatdan asoslangan. Shuningdek, Ibn Sinoning vaqt haqidagi qarashlarining shakllanishida Arastu falsafasining ta’siri, ular о‘rtasidagi vorisiylik va о‘ziga xos farqli jihatlar qiyosiy tahlil qilingan. Maqolada Ibn Sinoning vaqt haqidagi ta’limoti islom falsafasi rivojidagi о‘rni, uning keyingi Sharq va G‘arb mutafakkirlari qarashlariga kо‘rsatgan ta’siri ham baholangan. Tadqiqot jarayonida tarixiylik, qiyosiy tahlil, mantiqiy tahlil va germenevtik yondashuv usullaridan foydalanilgan. Maqola natijalari Ibn Sino merosida vaqt kategoriyasining falsafiy mohiyatini chuqurroq anglashga xizmat qiladi hamda zamonaviy falsafiy tadqiqotlarda vaqt muammosini о‘rganish uchun nazariy asoslarni boyitishga hissa qо‘shadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Аристотель. Метафизика // Сочинения: в 4 т. – Т. 1. – Москва: Мысль, 1975. – 550 с.
2. Ibn Sino. Ash-Shifo. Fizika. 2.10–13-boblar. – Qohira: al-Hay’at al-Misriyya al-‘Amma lil-Kitab, turli nashrlar.
3. Ibn Sino. An-Najot. – Bayrut: Dār al-Āfāq al-Jadīda, 1985. – 680 b.
4. Ibn Sino. Al-Ishorot va-t-tanbihot. – Bayrut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1999. – 428 b.
5. Komilov D. Avitsennovedeniye v Tadjikistane v XX i nachale XXI vv. / pod red. S. Axmedova. – Dushanbe, 2020. – 320 s.
6. Saldadze L. Ibn Sina. Avitsenna. Stranitsy velikoy jizni. – Toshkent: Fan, 1985. – 240 s.
7. Vaxabova B. A. Rukopisi proizvedeniy Ibn Siny v sobranii Instituta vostokovedeniya AN UzSSR. – Toshkent: Fan, 1982. – 96 s.
8. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondi. Qo‘lyozma № 2213/111.
9. Fakhry M. A History of Islamic Philosophy. 3rd ed. – New York: Columbia University Press, 2004. – 448 p.
10. Gutas D. Avicenna and the Aristotelian Tradition: Introduction to Reading Avicenna's Philosophical Works. 2nd ed. – Leiden–Boston: Brill, 2014. – 645 p.
11. McGinnis J. Avicenna. – Oxford: Oxford University Press, 2010. – 312 p.
12. Nasr S. H. An Introduction to Islamic Cosmological Doctrines. – Albany: State University of New York Press, 1993. – 356 p.
13. Adamson P. Philosophy in the Islamic World. – Oxford: Oxford University Press, 2016. – 272 p.
14. Morewedge P. (Ed.). Islamic Philosophical Theology. – Albany: State University of New York Press, 1979. – 420 p.
15. Leaman O. An Introduction to Classical Islamic Philosophy. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2002. – 240 p.
16. Ruzmatova G. Anthoni Sheftsberining go‘zallik va adolat tushunchalari o‘rtasidagi uyg‘unlik // Tamaddun nuri. – 2025. – № 7 (70). – B. 119–122.
17. Ruzmatova G. Human Nature and Social Activity: Erich Fromm's Humanistic Worldview // Journal of Social Sciences and Humanities Research Fundamentals. – 2025. – Vol. 5, Issue 7. – P. 54–56. – URL: https://eipublication.com/index.php/jsshrf/article/view/3239
18. Ruzmatova G. Alisher Navoiy va Anthoni Sheftsberining go‘zallik va adolat tushunchalarining komparativistik tahlili // Makon va zamon. – 2025. – № 4 (6). – B. 15–20.
19. Ruzmatova G. Two Worlds of Social Activity: The Perspectives of Ibn Sina and Erich Fromm // American Journal of Social Sciences and Humanity Research. – 2025. – Vol. 5, No. 9. – P. 47–50. – DOI: 10.37547/ajsshr/Volume05Issue09-12. – URL: https://doi.org/10.37547/ajsshr/Volume05Issue09-12
20. Ruzmatova G. Ibn Sino va Erix Fromm: ijtimoiy faollikka oid falsafiy g‘oyalarining qiyosiy tahlili // FarDU. Ilmiy xabarlar. – 2025. – № 6. – B. 32–35. – URL: https://journal.fdu.uz
21. Ruzmatova G. Enhancing Personalized Learning in Smart Classrooms through Context-Aware Mobile Network Integration // Journal of Wireless Mobile Networks, Ubiquitous Computing, and Dependable Applications. – 2025. – Vol. 16, No. 4. – P. 53–71. – DOI: 10.58346/JOWUA.2025.I4.004.