DIALEKTAL FRAZEOLOGIZMLARDA KONSEPTLARNING OBRAZLI-BAHOLOVCHI XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/9zcnja29Kalit so‘zlar:
dialektal frazeologizm, konsept, obrazlilik, baholovchi semantika, konseptual metafora, metonimiya, aksiologik semantika, lingvokognitiv tahlil, etnolingvistika.Abstrak
Ushbu maqolada o‘zbek dialektal frazeologizmlarida konseptlarning obrazli va baholovchi xususiyatlari lingvokognitiv hamda etnolingvistik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi dialektal frazeologik birliklarda konseptual mazmunning obraz orqali ifodalanish usullarini hamda baholovchi semantikaning shakllanish mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqotda semantik-komponent tahlil, konseptual metafora va metonimiya modeli, pragmalingvistik tahlil hamda kartoteka materiallarini miqdoriy qayta ishlash usullaridan foydalanildi. Tahlil uchun o‘zbek dialektlariga oid frazeologik kartoteka, dialektologik ekspeditsiya materiallari va izohli lug‘atlar ma’lumotlari asos qilib olindi. Tadqiqot natijasida dialektal frazeologizmlarda obrazlilikning uch qatlamli tuzilishi va baholashning aksial xususiyatlari aniqlanib, konsept obrazining dialektlararo variativligi yoritildi. Shuningdek, frazeologik obrazning konseptual yadrosi va periferiyasi dialektal madaniy tajriba hamda kommunikativ me’yorlar bilan uzviy bog‘liqligi asoslandi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Barcelona A. (Ed.). Metaphor and Metonymy at the Crossroads: A Cognitive Perspective. – Berlin; New York: Mouton de Gruyter, 2000. – 540 p.
2. Dancygier B. (Ed.). The Cambridge Handbook of Cognitive Linguistics. – Cambridge: Cambridge University Press, 2021. – 814 p.
3. Evans V. A Glossary of Cognitive Linguistics. – Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007. – 256 p.
4. Kövecses Z. Extended Conceptual Metaphor Theory. – Cambridge: Cambridge University Press, 2020. – 228 p.
5. Kövecses Z. Metaphor: A Practical Introduction. 2nd ed. – Oxford: Oxford University Press, 2010. – 375 p.
6. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: The University of Chicago Press, 2003. – 276 p.
7. Langacker R. W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction. – Oxford: Oxford University Press, 2008. – 562 p.
8. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 384 b.
9. Sa’dullayeva M. S. O‘g‘uz shevalarida madaniy konseptlarning til birliklari orqali ifodalanishining semantik-pragmatik modeli // Til va adabiyot.uz. – 2026. – № 11 (79). – B. 23–25.
10. Sa’dullayeva M. S. O‘zbek shevalarida polisemiya (o‘g‘uz lahjasi misolida): filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Jizzax, 2025. – 170 b.
11. Usmonov S. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: Fan, 2002. – 320 b.
12. Виноградов В. В. Русский язык: Грамматическое учение о слове. – Москва: Наука, 2001. – 720 с.
13. Кубрякова Е. С. Язык и знание: На пути получения знаний о языке: части речи с когнитивной точки зрения. Роль языка в познании мира. – Москва: Языки славянской культуры, 2004. – 560 с.
14. Маслова В. А. Лингвокультурология. – 4-е изд. – Москва: Академия, 2010. – 288 с.
