O‘ZBEK XALQ MAQOLLARIDA “MUHABBAT” VA BOSHQA IJTIMOIY MUNOSABATLARNING LISONIY IFODASI
DOI:
https://doi.org/10.67227/5ck69654Kalit so‘zlar:
lingvokulturologiya, konsept, paremiya, maqol, muhabbat, sadoqat, do‘stlik, ijtimoiy tuyg‘u, milliy dunyo manzarasi.Abstrak
Mazkur maqolada o‘zbek xalq maqollarida “muhabbat” tushunchasi va u bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan boshqa ijtimoiy munosabatlarning lisoniy ifodasi kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, xalq maqollari milliy tafakkur, axloqiy qadriyatlar va ijtimoiy munosabatlarning eng muhim ko‘zgusi sifatida namoyon bo‘ladi. Ayniqsa, “muhabbat” kategoriyasi nafaqat shaxsiy his-tuyg‘ularni, balki oilaviy, do‘stlik, qarindoshlik, sadoqat, hurmat va jamiyatdagi boshqa muhim aloqalarni ifodalashda markaziy semantik yadroni tashkil etadi. Maqolada o‘zbek xalq maqollari asosida “muhabbat” konseptining semantik maydoni, uning turli lisoniy birliklar orqali ifodalanishi, metaforik va ramziy vositalar yordamida yoritilishi o‘rganiladi. Shuningdek, muhabbatning turli ko‘rinishlari — ota-ona muhabbati, yor-muhabbat, vatanparvarlik tuyg‘usi, insonparvarlik kabi jihatlar maqollar misolida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida muhabbat bilan bog‘liq ijtimoiy munosabatlar, jumladan, sadoqat, ishonch, sabr, bag‘rikenglik, mehr-oqibat kabi tushunchalarning til vositasida qanday ifodalangani ochib beriladi. Ishda lingvokulturologik, semantik, pragmatik hamda kognitiv yondashuvlardan foydalanilgan bo‘lib, maqollarning mazmuniy qatlamlari va ularning ijtimoiy-madaniy ahamiyati chuqur tahlil etiladi. Natijada o‘zbek xalq maqollarida “muhabbat” tushunchasi keng va ko‘p qirrali konsept sifatida namoyon bo‘lishi, uning jamiyatdagi axloqiy me’yorlar va ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda muhim rol o‘ynashi aniqlanadi. Tadqiqot natijalari o‘zbek tilshunosligi, folklorshunoslik, lingvokulturologiya va madaniyatshunoslik sohalarida ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, milliy qadriyatlarni o‘rganish va yosh avlodga yetkazishda muhim manba sifatida xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Mahmudov N. Til va nutq madaniyati. – Toshkent: Akademnashr, 2018.
2. Ashurova D., Galieva M. Text Linguistics. – Toshkent: Tafakkur qanoti, 2018.
3. Rasulova Z. O‘zbek paremiologiyasi va lingvokulturologiya. – Toshkent: Fan, 2016.
4. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Toshkent: Akademnashr, 2019.
5. Yo‘ldoshev M. Badiiy matnning lingvistik tahlili. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2017.
6. Doniyorov X. O‘zbek tilining lingvokulturologik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2020.
7. Mahmudov N., Nurmonov B. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. – Toshkent: Fan, 2020.
8. Xudoyberganova D. Matn lingvistikasi asoslari. – Toshkent: Innovatsiya, 2021.
9. Karimov S. Nutq madaniyati va uslubiyat. – Toshkent: Akademnashr, 2019.
10. O‘zbek xalq maqollari (yangi nashr). – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2019.
11. Mirzayev T. O‘zbek folklorshunosligi. – Toshkent: Fan, 2017.
12. Abduazizov M. Til va tafakkur munosabati. – Toshkent: Fan, 2018.
13. Yo‘ldosheva G. Lingvokulturologiya asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2021.
14. Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Universitet, 2022.
15. Normurodov N. O‘zbek tilida konseptual tahlil asoslari. – Toshkent: Fan, 2023.
