ZARGARLIK TERMINLARINING SHAKLLANISHIDA METAFORIK VA METONIMIK NOMINATSIYANING ROLI (O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.67227/b3z7ba49Kalit so‘zlar:
zargarlik terminologiyasi, nominatsiya, metafora, metonimiya, nominativ motivatsiya, semantik ko‘chish, qiyosiy tilshunoslik, lingvomadaniyat, kognitiv tilshunoslik.Abstrak
Mazkur tadqiqot o‘zbek va ingliz tillaridagi zargarlik terminlarining shakllanishida metaforik va metonimik nominatsiyaning rolini qiyosiy jihatdan o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi zargarlik sohasiga oid terminlarning yuzaga kelishida shakliy o‘xshashlik, funksional yaqinlik, assotsiativ bog‘liqlik hamda madaniy tajribaning nominativ omil sifatidagi o‘rnini aniqlashdan iborat. Tadqiqot materiallari o‘zbek tilidagi an’anaviy zargarlik terminlari hamda ingliz tilidagi jewellery terminologiyasiga oid birliklardan tashkil topgan. Tahlilda tavsifiy, qiyosiy, semantik, nominativ va komponent tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, metaforik nominatsiya har ikki tilda zargarlik buyumlarining tashqi shakli, tabiiy obyektlar bilan o‘xshashligi va vizual xususiyatlarini nomlashda faol ishlatiladi. O‘zbek tilidagi tillaqosh, bodomcha, ilonboshi kabi birliklar hamda ingliz tilidagi snake chain, herringbone chain, anchor chain kabi terminlar bunga misol bo‘la oladi. Metonimik nominatsiyada esa predmetning ma’lum hodisa, faoliyat, muhit yoki boshqa konsept bilan aloqasi asosiy motivatsiya vazifasini bajaradi. Tennis bracelet termini bunga yaqqol misol bo‘lib, uning nomi zargarlik buyumining o‘ziga xos shaklidan emas, balki tennis bilan bog‘liq ijtimoiy voqea orqali ommalashgan. Tadqiqot natijalari zargarlik terminologiyasining shakllanishida universal kognitiv mexanizmlar bilan bir qatorda milliy-madaniy nominativ modellar ham muhim ekanligini ko‘rsatadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Cabré M. T. Terminology: Theory, Methods and Applications / ed. by J. C. Sager. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1999. – 247 p. – DOI: 10.1075/tlrp.1.
2. Lakoff G., Johnson M. Conceptual Metaphor in Everyday Language // The Journal of Philosophy. – 1980. – Vol. 77, No. 8. – P. 453–486. – DOI: 10.2307/2025464.
3. Madvaliyev A. va boshq. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022.
4. Shukurjon N. Metaphor in Formation of Khorezmian Professional Lexis Level // ANGLISTICUM. Journal of the Association-Institute for English Language and American Studies. – 2016. – Vol. 5, No. 5. – P. 17–20. https://anglisticum.org.mk/index.php/IJLLIS/article/view/1071
5. Pardayeva I. Zargarlik terminlarining tematik tasnifi // Journal of Universal Science Research. – 2023. – Vol. 1, No. 5. – B. 266–270. – DOI: 10.66301/jusr.v1i5.653. https://universalconference.us/index.php/jusr/article/view/653
6. Pirnazarova N. Ch. Cross-Analysis of Jewellery Terms in English and Uzbek Languages // Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan. – 2023. – Vol. 1, No. 5. – B. 53–56. – DOI: 10.5281/zenodo.8222610. https://universalpublishings.com/index.php/jsiru/article/view/1686
7. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. “Zargarlik” va zargarlik buyumlariga oid maqolalar. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti, 2000–2005.
8. Morgan S. The (True) Origin of the Tennis Bracelet. – Alex Cooper, 2022. https://www.alexcooper.com/blog/the-true-origin-of-the-tennis-bracelet
