ODIL YOQUBOVNING “QANOT JUFT BO‘LADI” QISSASIDA PSIXOLOGIK REALIZM VA INSONIY MUNOSABATLAR TASVIRI
DOI:
https://doi.org/10.67227/fhh1gk15Kalit so‘zlar:
Odil Yoqubov, “Qanot juft bo‘ladi”, psixologik realizm, insoniy munosabatlar, oila, qadr-qimmat, mas’uliyat, dialog, axloqiy tanlov.Abstrak
Maqolada Odil Yoqubovning “Qanot juft bo‘ladi” qissasida psixologik realizmning badiiy tamoyillari hamda insoniy munosabatlarning axloqiy-ruhiy mazmuni tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi oila, ishonch, shaxsiy qadr-qimmat, mas’uliyat va o‘zini anglash kabi masalalarning zamonaviy adabiyotshunoslikdagi ahamiyati bilan belgilanadi. Asardagi Akram va Sayyora munosabatlari markaziy tahlil obyekti sifatida olinib, psixologik tahlil, matnni yaqin o‘qish, germenevtik va struktur yondashuvlardan foydalanilgan. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, qissadagi ruhiy keskinlik uzoq ichki monologlar orqali emas, balki dialog, sukut, imo-ishora, ikkilanish, hissiy xotira va personajlar orasidagi masofaning o‘zgarishi orqali yuzaga chiqadi. Akramning o‘z xatti-harakatlari oqibatini anglash jarayoni bilan Sayyoraning qadr-qimmat va o‘zini himoya qilishga asoslangan ruhiy pozitsiyasi o‘zaro qarama-qarshi, ayni paytda bir-birini to‘ldiruvchi psixologik chiziqlarni hosil qiladi. “Qanot juft bo‘ladi” sarlavhasidagi juft qanot metaforasi o‘zaro hurmat, mas’uliyat va tan olishga tayangan munosabatlarning etik modeliga aylanishi aniqlangan. Maqolaning ilmiy yangiligi qissadagi psixologik konfliktni niyat va oqibat, qadr-qimmat va o‘zini himoya qilish, dialog va sukut, shaxsiy his hamda ijtimoiy mas’uliyatning o‘zaro ta’siri asosida yaxlit tahliliy modelda yoritishdan iborat. Natijada Yoqubovning psixologik realizmi shaxsiy kechinmalarni ijtimoiy va axloqiy muammolar bilan uzviy bog‘laydigan realistik badiiy tizim sifatida namoyon bo‘lishi asoslangan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Yoqubov O. Ulug‘bek xazinasi: saylanma. Uch jildlik. 2-jild. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1986. – 528 b. (Jild tarkibida “Qanot juft bo‘ladi” qissasi mavjud.)
2. Xudoyberganov N. Parvoz davom etadi (Odil Yoqubov ijodi sahifalari). – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1980.
3. Normatov U. Ijod sehri. – Toshkent: Sharq, 2007.
4. Karimov N., Mamajonov S., Nazarov B., Normatov U., Sharafiddinov O. XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1999.
5. Mirvaliyev S. O‘zbek adiblari. – Toshkent: Yozuvchi, 2000.
