QORAQALPOQ TILSHUNOSLIGIDA BADIIY TAKRORNING O‘RGANILISHI VA LINGVOPOETIK TALQINI
DOI:
https://doi.org/10.67227/vghzz167Kalit so‘zlar:
lingvopoetika, badiiy takror, reduplikatsiya, alliteratsiya, assonans, anafora, epifora, ritm.Abstrak
Maqolada qoraqalpoq tilshunosligida badiiy takror hodisasining o‘rganilish bosqichlari, terminologik talqinlari, tasnifi hamda lingvopoetik vazifalari tizimli tahlil qilinadi. Takrorning dastlab takrorlama so‘z va juft so‘z doirasida grammatik hodisa sifatida izohlangani, keyinchalik esa fonetik, leksik, morfologik va sintaktik sathlarda badiiy-estetik vosita sifatida tadqiq etila boshlagani asoslanadi. Tavsifiy, qiyosiy-tipologik, kontekstual va lingvopoetik tahlil usullari orqali Ajiniyoz she’riyatidagi alliteratsiya hamda fonetik takror namunalari ko‘rib chiqiladi. Natijada badiiy takror matnning ritmik-kompozitsion yaxlitligini ta’minlashi, mazmuniy markazni ajratishi, emotsional-ekspressiv ta’sirni kuchaytirishi va muallif idiostilini yuzaga chiqarishi aniqlanadi. Qoraqalpoq lingvopoetikasida takrorni shakliy belgi, matndagi joylashuv va poetik funksiya birligida o‘rganish zarurligi taklif etiladi. Mazkur yondashuv hodisaning milliy poetik tafakkurdagi o‘rnini yanada aniq belgilashga xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Абдиназимов Ш. Н. Лингвопоэтика. – Нөкис: ҚМУ баспасы, 2019.
2. Аладьина А. А. Лексический повтор с синтаксическим распространением в современном русском языке: автореф. дис. … канд. филол. наук. – Ленинград, 1985.
3. Артемов В. А. Экспериментальная фонетика. – Москва, 1956.
4. Әжинияз. Таңламалы шығармалары. – Нөкис: Қарақалпақстан, 1975.
5. Бекбергенов А. Қарақалпақ тилиниң стилистикасы. – Нөкис: Қарақалпақстан, 1990.
6. Бухарбаева Ж. Ж. Т. Матмуратов асарларининг лингвопоэтикаси: филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. – Нукус, 2024.
7. Векшин Г. В. Фоностилистика текста: звуковой повтор в перспективе смыслообразования: автореф. дис. … д-ра филол. наук. – Москва, 2006.
8. Вольская Н. Н. Стилистические функции звукового и морфологического повтора в автобиографической прозе М. И. Цветаевой // Филологические науки. – 1999. – № 2. – С. 45–53.
9. Головкина Н. М. Повтор как стилистическое средство в различных видах и жанрах речи: на материале современного немецкого языка: дис. … канд. филол. наук. – Москва, 1964.
10. Ержанова Д. К. Ибрайим Юсупов поэмаларининг лингвопоэтик таҳлили: филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. – Нукус, 2021.
11. Иванчикова Е. А. Лексический повтор как экспрессивный прием синтаксического распространения // Мысли о современном русском языке. – Москва: Наука, 1969. – С. 126–139.
12. Казымбетова З. М. Ж. Избасқанов асарларининг лингвопоэтик таҳлили: филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. – Нукус, 2022.
13. Киселев А. Е. Лексическое повторение как грамматическое средство русского языка: автореф. дис. … канд. филол. наук. – Москва, 1954.
14. Надежкин А. М. Корневой повтор в художественной речи М. И. Цветаевой: дис. … канд. филол. наук. – Нижний Новгород, 2015.
15. Насырова А. П. Қорақалпоқ халқ айтысларының лингвопоэтикалық анализи: филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. – Нукус, 2024.
16. Пирогова Н. К. Н. С. Трубецкой и фонетическая стилистика // Вестник Московского университета. Серия 9: Филология. – 1992. – № 1. – С. 53–58.
17. Пирниязова А. К. Қарақалпақ тил билиминдеги лингвопоэтика мәселелери // Hamkor konferensiyalar. – 2025. – № 1 (13). – С. 222–225. – URL: https://academicsbook.com/index.php/konferensiya/article/view/1600
18. Трубецкой Н. С. Основы фонологии. – Москва, 2000.
19. Юсупова Б. Фоностилистика. – Тошкент: Tafakkur avlodi, 2021.