MESXETI TURKLARINING HUDUDIY TARAQQIYOTDAGI O‘RNI TARIXI (O‘RTA VA QUYI ZARAFSHON VOHASI MISOLIDA)

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/t5z8be26

Kalit so‘zlar:

mesxeti turklari, axiska turklari, deportatsiya, Buxoro, Samarqand, Navoiy, moslashuv, assimilyatsiya, etnik munosabatlar, hududiy taraqqiyot.

Abstrak

Maqolada 1944-yilgi majburiy ko‘chirishdan so‘ng O‘zbekistonning Buxoro, Samarqand va Navoiy viloyatlarida joylashgan mesxeti turklari jamoasining tarixiy taqdiri davriy-qiyosiy usulda tadqiq etiladi. Sovet davri (1950–1990) hamda mustaqillik davri (1991–2025) alohida tahlil qilinib, moslashuv modeli, iqtisodiy funksiya, demografik dinamika va etnik munosabatlar mezonlari bo‘yicha o‘zaro qiyoslanadi. Jamoaning g‘arbiy vohalar xo‘jaligidagi vositachilik hamda tadbirkorlik roli, 1989-yilgi Farg‘ona fojiasining geografik assimetriyasi va undan keyingi “etnik ko‘rinmaslik” strategiyasi xalqaro ilmiy manbalar asosida yoritiladi. Muallif jamoa taqdirini belgilagan hal qiluvchi omil sifatida hududiy geografiyani ko‘rsatadi hamda moslashuv vektorining integratsiyadan assimilyatsiya tomon siljiganini asoslaydi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Сталинские депортации. 1928–1953: документы / сост. Н. Л. Поболь, П. М. Полян; под общ. ред. А. Н. Яковлева. – Москва: МФД; Материк, 2005. – 904 с. – ISBN 5-85646-143-6. – URL: Электронная библиотека исторических документов

2. Полян П. М. Не по своей воле... История и география принудительных миграций в СССР. – Москва: ОГИ; Мемориал, 2001. – 328 с. – URL: Электронный каталог библиотеки «Мемориала»

3. Бугай Н. Ф. Турки из Месхетии: долгий путь к реабилитации (1944–1994). – Москва: Издательский дом «РОСС», 1994. – URL: Электронная библиотека исторических документов

4. Бугай Н. Ф. Турки-месхетинцы в России: выбор пути, перспектива (1990-е – начало 2020-х годов). История в документах. – Москва: Филинъ, 2022. – 661 с. – ISBN 978-5-9216-0555-0. – URL: Институт российской истории РАН

5. Осипов А. Г., Черепова О. И. Нарушение прав вынужденных мигрантов и этническая дискриминация в Краснодарском крае: положение месхетинских турок. – Москва: Информполиграф, 1996. – 111 с. – URL: Президентская библиотека

6. Aydıngün A. Ahiska (Meskhetian) Turks: Source of Conflict in the Caucasus? // The International Journal of Human Rights. – 2002. – Vol. 6, No. 2. – P. 49–64. – DOI: 10.1080/714003762. – URL: Taylor & Francis

7. Aydıngün A., Balım Harding Ç., Hoover M., Kuznetsov I., Swerdlow S. Meskhetian Turks: An Introduction to Their History, Culture and Resettlement Experiences. – Culture Profile No. 20 / ed. D. A. Ranard. – Washington, DC: Center for Applied Linguistics, 2006. – URL: OpenMETU repository

8. Pentikäinen O., Trier T. Between Integration and Resettlement: The Meskhetian Turks. – ECMI Working Paper No. 21. – Flensburg: European Centre for Minority Issues, 2004. – 54 p. – URL: European Centre for Minority Issues

9. The Meskhetian Turks at a Crossroads: Integration, Repatriation or Resettlement? / ed. by T. Trier, A. Khanzhin. – Berlin; Münster: LIT Verlag, 2007. – 696 p. – ISBN 978-3-8258-9628-7. – URL: LIT Verlag

10. Trier T., Tarkhan-Mouravi G., Kilimnik F. Meskhetians: Homeward Bound... – Tbilisi: European Centre for Minority Issues – Caucasus, 2011. – 190 p. – ISBN 978-9941-0-3531-9. – URL: European Centre for Minority Issues

11. Swerdlow S. Understanding Post-Soviet Ethnic Discrimination and the Effective Use of U.S. Refugee Resettlement: The Case of the Meskhetian Turks of Krasnodar Krai // California Law Review. – 2006. – Vol. 94, No. 6. – P. 1827–1878. – DOI: 10.15779/Z38N71N. – URL: University of California, Berkeley Law Repository

12. Buntürk S. Rus Türk Mücadelesinde Ahıska Türkleri. – Ankara: Berikan Yayınevi, 2007. – XXIV + 472 s. – ISBN 978-975-267-120-1. – URL: Simurg Kitabevi bibliographic record

13. Bayraktar R. Eski Sovyetlerde Türk Kimliği. – Ankara: Berikan Yayınevi, 2013. – 206 s. – ISBN 978-975-267-862-0. – URL: CiNii Books bibliographic record

14. Üren M. Kimlik, Çıkar ve Jeopolitik Ekseninde Ahıska Türkleri Sorunu. – Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2016. – 518 s. – ISBN 978-605-9663-32-8. – URL: Kitapyurdu bibliographic record

15. Aydemir Baş F. B. 1989 Fergana Massacre in Turkish Newspapers // Ancient Land. – 2024. – Vol. 6, No. 4. – P. 23–30. – DOI: 10.36719/2706-6185/34/23-30. – URL: Ancient Land – full article

16. Minority Rights Group International. Meskhetian Turks in Uzbekistan // World Directory of Minorities and Indigenous Peoples. – 2008. – URL: Minority Rights Group International / Refworld

17. Турки-месхетинцы // Кавказский узел. – 4 февраля 2020 г. – URL: Кавказский узел

18. Berry J. W. Immigration, Acculturation, and Adaptation // Applied Psychology: An International Review. – 1997. – Vol. 46, No. 1. – P. 5–34. – DOI: 10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x. – URL: Wiley Online Library

19. Bonacich E. A Theory of Middleman Minorities // American Sociological Review. – 1973. – Vol. 38, No. 5. – P. 583–594. – DOI: 10.2307/2094409. – URL: JSTOR

20. Alexander J. C. Toward a Theory of Cultural Trauma // Cultural Trauma and Collective Identity / J. C. Alexander, R. Eyerman, B. Giesen, N. J. Smelser, P. Sztompka. – Berkeley: University of California Press, 2004. – P. 1–30. – DOI: 10.1525/california/9780520235946.003.0001. – URL: Oxford Academic / University of California Press

21. Hirsch M. The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust. – New York: Columbia University Press, 2012. – 320 p. – ISBN 978-0-231-15652-3. – URL: Columbia University Press

Nashr qilingan

2026-08-05

Qanday havola qilish kerak

MESXETI TURKLARINING HUDUDIY TARAQQIYOTDAGI O‘RNI TARIXI (O‘RTA VA QUYI ZARAFSHON VOHASI MISOLIDA). (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(8), 132-137. https://doi.org/10.67227/t5z8be26