XX — XXI ASR BOSHLARIDA O‘ZBEK XALQINING MILLIY MAROSIMLARI TRANSFORMATSIYASI: TARIXSHUNOSLIK TAHLILI

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/0a5nnz12

Kalit so‘zlar:

O‘zbekiston, o‘zbeklar, milliy marosimlar, an’analar, transformatsiya, tarixshunoslik, Farg‘ona vodiysi, to‘y marosimlari, oilaviy marosimlar, dafn marosimlari, sovet davri, mustaqillik davri, an’anaviylashuv.

Abstrak

Maqolada XX — XXI asr boshlarida o‘zbek xalqining milliy marosimlari transformatsiyasiga bag‘ishlangan tadqiqotlarning tarixshunoslik tahlili amalga oshirilgan. Sovet davri, mustaqillik davri O‘zbekiston va xorijiy tarixshunoslikda oilaviy-maishiy, nikoh-to‘y, tug‘ilish, dafn va xotirlash, taqvimiy hamda xo‘jalik marosimlarini o‘rganishning asosiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotchilarning an’anaviy marosimlarga yondashuvlari ijtimoiy-siyosiy va metodologik kontekstga qarab o‘zgarib borganligi ko‘rsatilgan. Sovet etnografiyasida marosimlardagi o‘zgarishlar, asosan, “yangi turmush” konsepsiyasi, diniy sarqitlarni bartaraf etish va sotsialistik marosimlarni shakllantirish doirasida talqin qilingan. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng tadqiqotlarda tarixiy vorisiylik, etnomadaniy o‘zlik, diniy tasavvurlar, mahalliy xususiyatlar va madaniyatning an’anaviy unsurlarini tiklash masalalariga e’tibor kuchaydi. Zamonaviy xorijiy tarixshunoslikda marosimlar transformatsiyasi an’anaviylashuv, ijtimoiy modernizatsiya, huquqiy plyuralizm, iste’mol madaniyati, davlat tomonidan tartibga solish hamda mahalliy ijtimoiy institutlarning o‘zgarishi nazariyalari nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Farg‘ona vodiysi materiallariga asoslangan tadqiqotlarga alohida e’tibor qaratilgan. Marosimlarning alohida turlariga bag‘ishlangan tadqiqotlar ko‘p bo‘lishiga qaramay, ularning sovet va postsovet davrlaridagi transformatsiyasini kompleks tarixiy rekonstruksiya qilish masalasi yetarli darajada ishlab chiqilmaganligi aniqlangan.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Лобачёва Н. П. О Формировании новой свадебной обрядности у народов Узбекистана // Советская этнография. – 1967. – № 2.

2. Лобачёва Н. П. О процессе формирования новой семейной обрядности (по материалам Узбекистана) // Советская этнография. – 1972. – № 1. – С. 3–13.

3. Лобачёва Н. П. Формирование новой обрядности узбеков. – Москва: Наука, 1975. – 140 с.

4. Лобачёва Н. П., Тульцева Л. А. Традиции в современной обрядности узбеков // Советская этнография. – 1977. – № 6.

5. Снесарев Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – Москва: Наука, 1969.

6. Лобачёва Н. П. Свадебный обряд как историко-этнографический источник (на примере хорезмских узбеков) // Советская этнография. – 1981. – № 2. – С. 36–50.

7. Sadomskaya N. Soviet Anthropology and Contemporary Rituals // Cahiers du Monde Russe et Soviétique. – 1990. – Vol. 31, No. 2–3. – P. 245–255. – DOI: 10.3406/cmr.1990.2222.

8. Ashirov A. A. O‘zbek xalqining qadimiy e’tiqod va marosimlari. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007.

9. Аширов А. А. Что говорят в мечетях Ташкента? Дискурс мусульманского духовенства об ограничении ритуальных расходов // Историческая этнология. – 2024. – Т. 9, № 3. – С. 441–457. – DOI: 10.22378/he.2024-9-3.441-457.

10. Саримсоков А. А. Обряд «qo‘sh chiqarish» у узбеков и его территориальные особенности (на примере Ферганской долины) // Историческая этнология. – 2024. – Т. 9, № 2. – С. 214–223. – DOI: 10.22378/he.2024-9-2.214-223.

11. Trevisani T. Modern Weddings in Uzbekistan: Ritual Change from “Above” and from “Below” // Central Asian Survey. – 2016. – Vol. 35, No. 1. – P. 61–75. – DOI: 10.1080/02634937.2015.1114781.

12. Beyer J., Finke P. Practices of Traditionalization in Central Asia // Central Asian Survey. – 2019. – Vol. 38, No. 3. – P. 310–328. – DOI: 10.1080/02634937.2019.1636766.

13. Urinboyev R. Islamic Legal Culture in Uzbekistan // Legal Pluralism and Critical Social Analysis. – 2023. – Vol. 55, No. 3. – P. 402–429. – DOI: 10.1080/27706869.2023.2269511.

14. Sadigov T. Burying Instability: Post-Soviet Governments’ Regulation of Funerals // Problems of Post-Communism. – 2021. – Vol. 68, No. 1. – P. 74–87. – DOI: 10.1080/10758216.2020.1716196.

15. Rasulova N. S. Formation of New Soviet Customs and Traditions Under the Influence of the Communist Ideology in the Uzbekistan SSR // International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding. – 2023. – Vol. 10, No. 7. – P. 242–248.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-08-05

Qanday havola qilish kerak

XX — XXI ASR BOSHLARIDA O‘ZBEK XALQINING MILLIY MAROSIMLARI TRANSFORMATSIYASI: TARIXSHUNOSLIK TAHLILI. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(8), 187-193. https://doi.org/10.67227/0a5nnz12