BO‘LAJAK INGLIZ TILI O‘QITUVCHILARIDA IMPLITSIT GRAMMATIK KOMPETENSIYANI SHAKLLANTIRISHDA TASK-BASED LEARNING (TOPSHIRIQQA ASOSLANGAN TA’LIM) TEXNOLOGIYASINING SAMARADORLIGI
DOI:
https://doi.org/10.67227/5f5s2348Kalit so‘zlar:
implitsit grammatik kompetensiya, topshiriqqa asoslangan ta’lim (TBLT), bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilari, lingvistik intuitsiya, protsedural xotira, kommunikativ vazifa, Sezish gipotezasi (Noticing Hypothesis), shaklga yo‘naltirilgan ta’lim (Form-Focused Instruction — FFI).Abstrak
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarida implitsit grammatik kompetensiyani rivojlantirish metodikasi hamda bu jarayonda topshiriqqa asoslangan ta’lim (Task-Based Language Teaching — TBLT) usulining pedagogik-metodik samaradorligi tahlil qilinadi. Maqolada talabalar grammatik qoidalarni o‘zlashtirgan bo‘lsalar-da, ularni nutqda avtomatik ravishda qo‘llay olmasliklari bilan tavsiflanadigan an’anaviy eksplitsit yondashuvlarning cheklovlari yoritiladi. Eksperimental tadqiqotlar va nazariy asoslarga tayangan holda, TBLT bosqichlarining implitsit bilimlarni protsedural xotiraga o‘tkazish hamda lingvistik intuitsiyani rivojlantirishdagi roli asoslab beriladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Grammatik mashqlardan Kommunikativ Topshiriqlarga o‘tish: Oliy ta’limda grammatika darslarini nazariy qoidalarni yodlatishdan to‘liq voz kechib, TBLT texnologiyasi asosidagi topshiriqlar (problem-solving, decision-making, role-play) bilan almashtirish lozim.
2. Implicit Feedback (Yashirin qayta aloqa) qo‘llash: O‘qituvchi talaba nutqidagi grammatik xatoni dars davomida ochiq aytib to‘xtatmasdan, Recast (to‘g‘ri shaklni tabiiy ravishda takrorlab ketish) usulidan foydalanishi lozim.
3. Autentik va Data-Driven Learning (DDL) resurslarini integratsiya qilish: Matnlar va real nutq namunalarini TBLT topshiriqlariga kiritish orqali talabaning vizual va audial xotirasida grammatik andozalar (patterns) intuitiv saqlanishini ta’minlash zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Юсупов М. Р. Обучение иностранным языкам и проблемы лингводидактики. – Ташкент: УзГУМЯ, 2015.
2. Ellis R. Measuring Implicit and Explicit Knowledge of a Second Language: A Psychometric Study // Studies in Second Language Acquisition. – 2005. – Vol. 27, No. 2. – P. 141–172. – DOI: 10.1017/S0272263105050096. URL: Cambridge University Press — maqolaning rasmiy sahifasi.
3. Jalolov J. J. Chet tili o‘qitish metodikasi: chet tillar oliy o‘quv yurtlari (fakultetlari) talabalari uchun darslik. – Toshkent: O‘qituvchi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2012. – 432 b. – ISBN 978-9943-02-498-4. URL: Chirchiq davlat pedagogika universiteti elektron kutubxonasi.
4. Krashen S. D. Principles and Practice in Second Language Acquisition. – Oxford; New York: Pergamon Press, 1982. – ix, 202 p. – ISBN 0-08-028628-3. URL: WorldCat bibliografik kartochkasi.
5. Long M. H. Second Language Acquisition and Task-Based Language Teaching. – Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell, 2015. – 456 p. – ISBN 978-0-470-65894-9.URL: Wiley — rasmiy nashriyot sahifasi.
6. Makhkamova G. T., Alimov Sh. S., Ziyayev A. I. Innovative Pedagogical Technologies in the English Language Teaching. – Tashkent: Fan va texnologiya, 2017. – 232 p. – ISBN 978-9943-11-424-1.
URL: O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti elektron katalogi.
7. Nunan D. Task-Based Language Teaching. – Cambridge: Cambridge University Press, 2004. – 222 p. – ISBN 978-0-521-54947-9; 978-0-521-84017-0.
URL: Cambridge University Press — rasmiy kitob sahifasi.
8. Prabhu N. S. Second Language Pedagogy. – Oxford: Oxford University Press, 1987. – 153 p. – ISBN 0-19-437084-4.URL: WorldCat — bibliografik yozuv.
9. Schmidt R. W. The Role of Consciousness in Second Language Learning // Applied Linguistics. – 1990. – Vol. 11, No. 2. – P. 129–158. – DOI: 10.1093/applin/11.2.129.URL: Oxford Academic — maqolaning rasmiy sahifasi.
10. Willis J. A Framework for Task-Based Learning. – Harlow: Longman, 1996. – vi, 183 p. – ISBN 0-582-25973-8.URL: Open British National Bibliography.
11. Зимняя И. А. Лингвопсихология речевой деятельности. – Москва–Воронеж: Московский психолого-социальный институт, 2001. – 428, [1] с. – (Серия «Психологи Отечества»).
URL: Российская государственная библиотека.
12. Пассов Е. И. Сорок лет спустя, или Сто и одна методическая идея. – Москва: ГЛОССА-ПРЕСС, 2006. – 236 с. – (Серия «Профессия: учитель»). – ISBN 5-7651-0052-X.URL: Elektron bibliografik katalog.
13. Соловова Е. Н. Методика обучения иностранным языкам: базовый курс лекций: пособие для студентов педагогических вузов и учителей. – 4-е изд. – Москва: Просвещение, 2006. – 239 с. – ISBN 5-09-014211-4.URL: Urganch davlat universiteti elektron kutubxonasi — bibliografik kartochka.
14. Сысоев П. В. Информационные и коммуникационные технологии в лингвистическом образовании: обучение иностранному языку: учебные интернет-ресурсы, блог-технология, вики-технология, подкасты, сервис «Твиттер». – 3-е изд., стер. – Москва: ЛИБРОКОМ, 2019. – 264 с. – ISBN 978-5-397-06692-1.URL: URSS — nashriyot/katalog sahifasi.
