DO‘PPIDO‘ZLIK LEKSIKASIDA “ENLIK”, “ENG” VA “ELLIK” ATAMALARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/5yjabf70Kalit so‘zlar:
do‘ppido‘zlik leksikasi, enlik, eng, ellik, hunarmandchilik terminologiyasi, kasbiy leksika, semantik ixtisoslashuv, terminologizatsiya, areal leksika, etnolingvistika, Farg‘ona vodiysi.Abstrak
Mazkur maqolada Farg‘ona vodiysi do‘ppido‘zlik leksikasida qo‘llanadigan “enlik”, “eng” va “ellik” birliklarining semantik, funksional hamda terminologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Do‘ppido‘zlikka oid mazkur birliklarning umumxalq tilidagi ma’nolari va hunarmandchilik nutqida kasb etgan maxsus funksiyalari qiyosiy yondashuv asosida yoritiladi. Xususan, “enlik” leksemasining kenglik va o‘lchov tushunchasi bilan bog‘liq holda kasbiy o‘lchov birligi sifatida qo‘llanishi, “eng” birligining ko‘pma’nolilik va shakldoshlik xususiyatlari tufayli kontekstual tahlilni talab qilishi hamda “ellik” leksemasining do‘ppi konstruksiyasining boshga mos tushadigan pastki aylana qismini nomlovchi kasbiy birlik sifatidagi funksiyasi ochib beriladi. Shuningdek, mazkur leksemalarning umumxalq leksikasidan kasbiy terminologiyaga o‘tish jarayoni semantik ixtisoslashuv va terminologizatsiya nuqtayi nazaridan baholanadi. Maqolada do‘ppido‘zlik leksikasining hududiy, areal va lingvomadaniy xususiyatlari ham yoritilib, ushbu birliklarning an’anaviy hunarmandchilik tajribasi, xalqona o‘lchash va predmetlarni nomlash tizimi bilan uzviy bog‘liqligi asoslanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Reshetov V. V., Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek dialektologiyasi: darslik. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 232 b. (Akbt Urdo) URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books/3942
2. Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002. – 168 b. – ISBN 5-89890-045-4. (Kutubxona)
URL: https://library.dtpi.uz/uz/adabiyotlar/oquv-qollanma/tilshunoslik-terminlarining-izohli-lugati
3. Begmatov E. A. O‘zbek tili antroponimikasi: monografiya. – Toshkent: Fan, 2013. – 264 b. – ISBN 978-9943-10-250-8. (Akbt Urdo) URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books/5777
4. Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘llarini izlab... // O‘zbek tili va adabiyoti. – Toshkent, 2012. – № 5. – B. 3–16. (oefen.uz)URL: https://oefen.uz/ru/documents/referatlar/umumiy/o-zbek-tilining-lingvokognitiv-o-rganish-muammolari
5. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 5 jildlik / A. Madvaliyev tahriri ostida. – Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2020. (Китобхон)
URL: https://kitobxon.com/uz/catalog/malumotga-oid-adabiyot/lugatlar
6. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5-jild: T–V / A. Madvaliyev, D. Xudoyberganova va boshq. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2023. – 720 b. – ISBN 978-9943-8834-8-2. (FSTU Kutubxonasi)
URL: https://lib.fstu.uz/book/109488/
7. Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 128 b. – ISBN 5-645-02377-3. (ТДАУ Библиотека)
URL: https://library.tdau.uz/uz/books/3595
8. Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi: oliy o‘quv yurtlarining filologiya fakultetlari talabalari uchun qo‘llanma. – Toshkent: O‘qituvchi, 1989. – 112 b. – ISBN 5-645-00701-8. (ТДАУ Библиотека)
URL: https://library.tdau.uz/uz/books/3577
9. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi: 12 jildlik. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000–2006. (api.ziyonet.uz) URL: https://akbt.tkti.uz/uz/books/151
