TARIXIY ROMAN POETIKASIDA TARIXIY FAKT VA BADIIY TO‘QIMA MUNOSABATI
DOI:
https://doi.org/10.67227/xbzfpb83Kalit so‘zlar:
tarixiy roman, tarixiy fakt, badiiy to‘qima, poetika, tarixiy haqiqat, tarixiylik, badiiy obraz, hujjatlilik, narrativ, muallif talqini, Valter Skot, G. Lukach.Abstrak
Mazkur maqolada tarixiy roman poetikasining asosiy nazariy muammolaridan biri bo‘lgan tarixiy fakt va badiiy to‘qima munosabati tahlil qilinadi. Tarixiy romanda hujjatli manba, real tarixiy voqea va shaxslar bilan yozuvchining badiiy tasavvuri, syujet qurilishi hamda obraz yaratish tamoyillari o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlik yoritiladi. Tarixiy faktning badiiy matnga ko‘chirilishi oddiy qayta hikoya qilish emas, balki uni muallif konsepsiyasi, davr ruhiyati va narrativ strategiya asosida qayta talqin etish jarayoni ekanligi asoslanadi. Valter Skot an’anasi, G. Lukachning tarixiy haqiqat va tipiklik haqidagi qarashlari, B. G. Reizov hamda A. Fleishmanning tarixiylik mezonlariga doir nazariy yondashuvlari asosida tarixiy roman poetikasida fakt va to‘qimaning funksional o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, badiiy to‘qimaning tarixiy voqelikni buzish vositasi emas, balki tarixiy davrning ichki mantig‘i, ijtimoiy ziddiyatlari va inson taqdirini badiiy anglash imkonini beruvchi poetik mexanizm ekanligi ko‘rsatib beriladi. Natijada tarixiy faktning ishonchliligi va badiiy to‘qimaning estetik erkinligi tarixiy roman janrining o‘ziga xos poetik yaxlitligini ta’minlovchi o‘zaro bog‘liq kategoriyalar sifatida talqin etiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Scott W. Essay on Romance // The Miscellaneous Prose Works of Sir Walter Scott. Vol. VI. – Edinburgh: Robert Cadell, 1834. – Source
2. Scott W. Waverley; or, ’Tis Sixty Years Since. – First published 1814. – Project Gutenberg, eBook No. 5998. – Source
3. Lukács G. The Historical Novel / trans. by H. Mitchell, S. Mitchell. – London: Merlin Press, 1962. – 363 p. – Source
4. Реизов Б. Г. Французский исторический роман в эпоху романтизма. – Ленинград: Гослитиздат, 1958. – Источник
5. Реизов Б. Г. Творчество Вальтера Скотта. – Москва; Ленинград: Художественная литература, 1965. – 498 с. – Источник
6. Долинин А. А. История, одетая в роман: Вальтер Скотт и его читатели. – Москва: Книга, 1988. – 315 с. – ISBN 5-212-00026-2. – Источник
7. Fleishman A. The English Historical Novel: Walter Scott to Virginia Woolf. – Baltimore: Johns Hopkins Press, 1971. – 262 p. – Source
8. White H. Tropics of Discourse: Essays in Cultural Criticism. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1978. – 304 p. – DOI: 10.56021/9780801821271
9. Ricoeur P. Time and Narrative. Vol. 1 / trans. by K. McLaughlin, D. Pellauer. – Chicago: University of Chicago Press, 1984. – 281 p. – Source
10. Ricoeur P. Time and Narrative. Vol. 2 / trans. by K. McLaughlin, D. Pellauer. – Chicago: University of Chicago Press, 1985. – 216 p. – Source
11. Ricoeur P. Time and Narrative. Vol. 3 / trans. by K. Blamey, D. Pellauer. – Chicago: University of Chicago Press, 1988. – 362 p. – Source
12. Hutcheon L. A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction. – New York; London: Routledge, 1988. – 288 p. – Source
13. Ivanauskaitė J. Historiographic Metafiction: Structural Adaptation of Linda Hutcheon’s Theory as Strategy for Understanding the Poetics of the Historical Novel // Colloquia. – 2015. – No. 35. – P. 13–33. – DOI: 10.51554/Col.2015.29030
14. de Groot J. The Historical Novel. – London; New York: Routledge, 2010. – 208 p. – Source
15. Bobur Zahiriddin Muhammad. Boburnoma. – Toshkent: Ijod-press, 2020. – 576 b. – ISBN 978-9943-5814-9-4. – Manba
16. Qodirov P. Yulduzli tunlar: roman. – Toshkent: Navro‘z, 2019. – 576 b. – ISBN 978-9943-5629-5-0. – Manba