J. R. R. TOLKIEN ASARLARIDA KONSEPTUAL OLAMNING LISONIY IFODASI

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/c43wzg72

Kalit so‘zlar:

J. R. R. Tolkin, lingvokonsept, konseptual model, kognitiv tilshunoslik, badiiy matn, mifopoetika, onomastika, Quenya, Sindarin, konseptual oppozitsiya, lisoniy manzara, fentezi diskursi.

Abstrak

Maqolada J. R. R. Tolkinning The Hobbit, The Lord of the Rings va The Silmarillion asarlarida lingvokonseptual modellarning badiiy matnda voqelanish xususiyatlari tadqiq etiladi. Lingvokonseptual model konseptual mazmunning muayyan lisoniy vositalar, nominativ birliklar, metaforalar, semantik oppozitsiyalar, toponim va antroponimlar orqali tizimli ifodalanishi sifatida talqin qilinadi. Tahlil jarayonida TIL–IDENTITET–XOTIRA, NOM–MAKON–BAHO, YORUG‘LIK–ZULMAT, HOKIMIYAT–BO‘YSUNDIRISH–ERKINLIK hamda SAFAR–SINOV–TRANSFORMATSIYA modellari ajratiladi. Tolkin yaratgan Quenya, Sindarin, Khuzdul va Black Speech kabi tillarning nafaqat badiiy olam yaratish, balki etnomadaniy identitet va aksiologik munosabatlarni ifodalashdagi vazifasi yoritiladi. Shuningdek, Mordor, Rivendell, Imladris, Moria, Khazad-dûm singari toponimlar hamda Aragorn obrazining ko‘p nomliligi asosida nomlashning konseptual funksiyasi ochib beriladi. Tadqiqot natijalari Tolkin poetikasida til, mif, makon, qadriyat va tarixiy xotira yagona konseptual tizimni tashkil etishini ko‘rsatadi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Tolkien J. R. R. The Hobbit, or There and Back Again. – London: George Allen & Unwin, 1937. – 310 p. – URL: https://www.tolkienshop.com/contents/en-uk/d4.html (tolkienshop.com)

2. Tolkien J. R. R. The Lord of the Rings. – London: George Allen & Unwin, 1954–1955. – URL: https://obnb.uk/a00000002-j-r-r-tolkien (OBNB)

3. Tolkien J. R. R. The Silmarillion / ed. by C. Tolkien. – London: George Allen & Unwin, 1977. – 365 p. – URL: https://obnb.uk/p10022470-the-silmarillion (OBNB)

4. Tolkien J. R. R. The Monsters and the Critics, and Other Essays / ed. by C. Tolkien. – London: Allen & Unwin, 1983. – 240 p. – URL: https://obnb.uk/p10022415-the-monsters-and-the-critics-and-other-essays (OBNB)

5. Tolkien J. R. R. A Secret Vice: Tolkien on Invented Languages / ed. by D. Fimi, A. Higgins. – London: HarperCollins, 2016. – 224 p. – URL: https://books.google.com/books/about/A_Secret_Vice_Tolkien_on_Invented_Langua.html?id=r8dNCgAAQBAJ (Google Books)

6. Shippey T. A. The Road to Middle-earth: How J. R. R. Tolkien Created a New Mythology. – Rev. and expanded ed. – Boston: Houghton Mifflin, 2003. – 398 p. – URL: https://books.google.com/books?id=QrLswAEACAAJ (Google Books)

7. Flieger V. Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World. – 2nd ed. – Kent, OH: Kent State University Press, 2002. – 208 p. – URL: https://www.kentstateuniversitypress.com/2010/splintered-light/ (kentstateuniversitypress.com)

8. Fimi D. Tolkien, Race and Cultural History: From Fairies to Hobbits. – Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2009. – XVI, 240 p. – URL: https://link.springer.com/book/9780230219519 (Springer)

9. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 92 b. – URL: https://book.iiau.uz/books/kognitiv-tilshunoslik-16610 (publishscience.uz)

10. Ashurova D. U., Galieva M. R. Cognitive Linguistics. – Tashkent: VneshInvestProm, 2018. – 160 p. – URL: https://slib.uz/article/3967 (O‘zbekiston Elektron Ilmiy Kutubxonasi)

11. Baxronova D. Olamning lisoniy manzarasi tasvirida konsept va konseptosfera // Xorijiy filologiya: til, adabiyot, ta’lim. – 2019. – № 3 (72). – B. 62–68. – DOI: 10.71337/inlibrary.uz.foreign_philology.1111. – URL: https://inlibrary.uz/index.php/foreign_philology/article/view/1111 (inLibrary)

12. Bo‘riyeva N. Q. J. R. R. Tolkinning konseptual dunyoqarashi: til, mifologiya va madaniyat // So‘z san’ati xalqaro jurnali. – Toshkent, 2024. – J. 7, № 4. – B. 130–136. – ISSN 2181-9297. – URL: https://samdchti.uz/uploads/pages/bulimlar/ilmiy%20kengash/2026/AVTOREFERAT%2B%D0%91%D0%A3%D0%A0%D0%98%D0%95%D0%92%D0%90%20%D0%9D.%20K.-%20.pdf (samdchti.uz)

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-09-05

Qanday havola qilish kerak

J. R. R. TOLKIEN ASARLARIDA KONSEPTUAL OLAMNING LISONIY IFODASI. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(9), 406-411. https://doi.org/10.67227/c43wzg72