MAXSUS PEDAGOGLARNING SUN’IY INTELLEKT VA ASSISTIV TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA XALQARO TAJRIBA
DOI:
https://doi.org/10.67227/mkzppz49Kalit so‘zlar:
transformatsiya, kompensatsiya, individual yondashuv, raqamli texnologiyalar, ijtimoiy integratsiya, adaptiv ta’lim tizimi, integratsiya.Abstrak
Ushbu maqolada maxsus pedagoglarning sun’iy intellekt va assistiv texnologiyalardan foydalanish metodikasini takomillashtirishning ilmiy-nazariy asoslari hamda amaliy yondashuvlari tahlil qilingan. Inklyuziv ta’lim sharoitida maxsus ta’lim ehtiyojiga ega bo‘lgan o‘quvchilarning individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llashning pedagogik ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv va kontent-tahlil metodlaridan foydalanilib, Yevropa hamda Markaziy Osiyo mamlakatlarida qo‘llanilayotgan zamonaviy sun’iy intellekt va assistiv texnologiyalar o‘rganilgan. Ko‘rish, eshitish, nutq, autizm spektri buzilishi, intellektual rivojlanish va tayanch-harakat apparati buzilishlariga ega bo‘lgan o‘quvchilar uchun moslashtiriladigan sun’iy intellekt vositalari hamda assistiv texnologiyalarning pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, maxsus pedagoglarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish, sun’iy intellekt vositalarini ta’lim jarayoniga metodik jihatdan integratsiya qilish hamda O‘zbekiston sharoitiga mos ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari maxsus pedagoglarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish, inklyuziv ta’lim sifatini oshirish hamda sun’iy intellekt va assistiv texnologiyalardan samarali foydalanish bo‘yicha metodik ta’minotni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023.
https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research
2. UNESCO. Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education. – Paris: UNESCO, 2021.https://www.unesco.org/en/articles/reimagining-our-futures-together-new-social-contract-education
3. UNICEF. Pulse Check on Digital Learning. – New York: UNICEF, 2022. https://www.unicef.org/reports/pulse-check-digital-learning
4. OECD. OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 414 p.https://www.oecd.org/en/publications/oecd-digital-education-outlook-2023_c74f03de-en.html
5. European Agency for Special Needs and Inclusive Education. Inclusive Digital Education. – Odense, Denmark, 2022.https://www.european-agency.org/resources/publications/inclusive-digital-education
6. European Commission. Digital Education Action Plan 2021–2027: Resetting Education and Training for the Digital Age. – Brussels: European Commission, 2020.
URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52020DC0624
7. European Commission. Ethical Guidelines on the Use of Artificial Intelligence (AI) and Data in Teaching and Learning for Educators. – Brussels: European Commission, 2022. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/d81a0d54-5348-11ed-92ed-01aa75ed71a1/language-en
8. World Health Organization. Global Report on Health Equity for Persons with Disabilities. – Geneva: WHO, 2022. – 312 p.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240063600
9. UNESCO Institute for Information Technologies in Education. Innovative Technologies for Inclusive Education: A Review of Best Practices from Global Resource Centers. – Moscow: UNESCO IITE, 2025.
https://iite.unesco.org/publications/
10. UNICEF Uzbekistan. Legislation and Policy Review of Inclusive Education in Uzbekistan. – Tashkent: UNICEF Uzbekistan, 2020.
https://www.unicef.org/uzbekistan/media/3566/file/inclusive%20policy%20brief%20eng.pdf
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi PQ–4860-son Qarori. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
12. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – O‘RQ–637-son, 2020-yil 23-sentabr.
13. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 12-oktabrdagi 638-son Qarori. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida. https://lex.uz/docs/5679836
14. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2024/5: Leadership in Education – Lead for Learning. – Paris: UNESCO, 2024. https://www.unesco.org/gem-report/en/publication/leadership
15. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2023: Technology in Education – A Tool on Whose Terms? – Paris: UNESCO, 2023.
16. Matmusaeva N. U., Raximova X. S. Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb etish // Qo‘qon universiteti xabarnomasi. – 2023. – № 1(1). – B. 844–846. – DOI: 10.54613/ku.v1i1.738.
https://herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/738
17. Qaxarova D. S. Inklyuziv ta’lim texnologiyasi: o‘quv va metodik qo‘llanma. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2014. – 192 b.
https://kitobxon.com/oz/kitob/inklyuziv-talim-texnologiyasi
18. Fayzullayev J. J. O‘quvchilarning axborot xavfsizligini ta’minlashning tashkiliy-pedagogik konseptual modeli // Pedagogika. – 2024. – № 2. – B. 275–277.
https://api.scienceweb.uz/storage/publication_files/9281/25204/663b2ff2a4e24___pedagogika%20oak.pdf
19. Байзоев А. М. Инклюзивное образование: передовой опыт и проблемы его внедрения в условиях Таджикистана. – Душанбе: Ирфон, 2016. – 110 с.