YANGI O'ZBEKISTONDA YOSHLAR KIBERMADANIYATINI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-FALSAFIY OMILLARI VA MEXANIZMLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/psrhs093Kalit so‘zlar:
kibermadaniyat, yoshlar, ijtimoiy omillar, falsafiy tahlil, raqamli madaniyat, kiberxavfsizlik, mediasavodxonlik, aksiologik yondashuv, virtual muhit, Yangi O‘zbekiston.Abstrak
Ushbu maqolada Yangi O‘zbekistonda yoshlar kibermadaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-falsafiy omillari va mexanizmlari tizimli ravishda tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi yoshlar kibermadaniyatini shakllantirishda oila, ta’lim muassasalari, davlat siyosati, fuqarolik jamiyati va media-platformalar kabi ijtimoiy institutlarning rolini aniqlash hamda kibermadaniyatning aksiologik, antropotsentrik va prakseologik komponentlarini falsafiy jihatdan asoslashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi tizimli yondashuv, integrativ tahlil, kontent-analiz va qiyosiy-falsafiy tahlil usullarini qamrab oladi. Empirik ma’lumotlar O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi, UZCERT hamda xalqaro tashkilotlarning statistik hisobotlari asosida tahlil qilingan. Natijalar yoshlar kibermadaniyatini rivojlantirishda institutsional mexanizmlar — davlatning raqamli siyosati, ta’lim dasturlari va fuqarolik jamiyati faoliyati — muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Tadqiqotda kibermadaniyatning konseptual modeli ishlab chiqilgan bo‘lib, unda kognitiv, aksiologik va prakseologik komponentlarning integrativ o‘zaro ta’siri ilmiy jihatdan asoslangan. Olingan natijalar yoshlar kibermadaniyatini rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlari va ta’lim siyosatini takomillashtirish, kiberxavfsizlik madaniyatini shakllantirish hamda mediasavodxonlikni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. International Telecommunication Union. Measuring Digital Development: Facts and Figures 2024. – ITU Publications, 2024. – DOI: 10.61007/ITU.2024.PUB.001
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-son “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – Manba
3. UZCERT. O‘zbekiston Respublikasida axborot xavfsizligi holati: yillik hisobot. – Toshkent: Raqamli texnologiyalar vazirligi, 2022.
4. Bell D. Cyberculture Theorists: Manuel Castells and Donna Haraway // International Journal of Digital Culture and Electronic Tourism. – 2021. – Vol. 4, No. 1. – P. 12–29. – DOI: 10.1504/IJDCET.2021.116012
5. Castells M. The Network Society: From Knowledge to Policy. – Routledge, 2022. – DOI: 10.4324/9781003278214
6. Lévy P. Collective Intelligence: Mankind’s Emerging World in Cyberspace. – 2nd ed. – Plenum Trade, 2021. – DOI: 10.1007/978-1-4614-8806-4
7. Bauman Z. Liquid Modernity. – Revised ed. – Polity Press, 2020. – DOI: 10.1353/con.2020.0022
8. Shin W., Li B. Parental Mediation of Children’s Digital Technology Use in Singapore // Journal of Children and Media. – 2022. – Vol. 16, No. 2. – P. 210–227. – DOI: 10.1080/17482798.2021.1997702
9. UNESCO. Media and Information Literacy: Policy and Strategy Guidelines. – UNESCO Publishing, 2023. – DOI: 10.54675/WNXL4580
10. O‘zbekiston Respublikasining 2022-yil 15-apreldagi O‘RQ–764-son “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – 03/22/764/0313.
11. Valkenburg P. M., Piotrowski J. T. Plugged In: How Media Attract and Affect Youth. – 2nd ed. – Yale University Press, 2023. – DOI: 10.12987/yale/9780300270518
12. Hargittai E., Micheli M. Internet Skills and Why They Matter // Society and the Internet / eds. M. Graham, W. H. Dutton. – 3rd ed. – Oxford: Oxford University Press, 2022. – P. 109–124. – DOI: 10.1093/oso/9780192868930.003.0007
13. Kaspersky Lab. IT Threat Evolution: Q3 2024 Statistics. – Securelist, 2024. – DOI: 10.13140/RG.2.2.15478.01601
14. Livingstone S., Haddon L. EU Kids Online: Findings, Methods, Recommendations // Journal of Communication. – 2022. – Vol. 72, No. 4. – P. 431–449. – DOI: 10.1093/joc/jqac018
15. van Dijk J. A. G. M. The Digital Divide. – Polity Press, 2020. – DOI: 10.1080/1369118X.2020.1781915
16. Appiah K. A. Cosmopolitanism: Ethics in a World of Strangers. – Rev. ed. – W. W. Norton, 2021. – DOI: 10.1353/phl.2021.0021
17. Fromm E. The Sane Society. – Routledge Classics. – Routledge, 2021. – DOI: 10.4324/9781003253082
18. Buckingham D. Media Education: Literacy, Learning and Contemporary Culture. – 3rd ed. – Polity Press, 2022. – DOI: 10.1353/tech.2022.0089
19. Jenkins H. Convergence Culture: Where Old and New Media Collide. – Updated ed. – NYU Press, 2022. – DOI: 10.18574/nyu/9781479854165
20. Council of Europe. Budapest Convention on Cybercrime: Second Additional Protocol. – Council of Europe Treaty Series No. 224, 2021. – DOI: 10.1017/ilm.2022.30
21. Clarke R. A., Knake R. K. The Fifth Domain: Defending Our Country, Our Companies, and Ourselves in the Age of Cyber Threats. – Updated ed. – Penguin Books, 2023. – DOI: 10.1093/cybsec/tyad015
22. Kim S., Hwang Y. Digital Citizenship Education in South Korea: Policy Analysis and Implications // Computers & Education. – 2023. – Vol. 195. – Article 104716. – DOI: 10.1016/j.compedu.2023.104716
23. Palsa L., Ruokamo H. Finland’s Media Literacy Education Policy: A Systematic Review // Journal of Media Literacy Education. – 2022. – Vol. 14, No. 2. – P. 1–15. – DOI: 10.23860/JMLE-2022-14-2-1
24. Kattel R., Mergel I. Estonia’s Digital Transformation: Mission Mystique and the Hiding Hand // Government Information Quarterly. – 2021. – Vol. 38, No. 4. – Article 101596. – DOI: 10.1016/j.giq.2021.101596