IJTIMOIY BIRDAMLIK KATEGORIYASINING EVOLYUSIYASI VA NAZARIY ASOSLARI: FALSAFIY-SOTSIOLOGIK TAHLIL

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/ttrenp30

Kalit so‘zlar:

ijtimoiy birdamlik, mexanik birdamlik, organik birdamlik, hamjihatlik, tolerantlik, fuqarolik mas’uliyati, Emil Dyurkgeym, Ogyust Kont, ijtimoiy adolat, O‘zbekiston.

Abstrak

Ushbu maqolada ijtimoiy birdamlik kategoriyasining tarixiy evolyutsiyasi va nazariy asoslari falsafiy-sotsiologik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot globallashuv, axborotlashuv va demokratik transformatsiyalar kuchayib borayotgan zamonaviy jamiyatda ijtimoiy birdamlikni ilmiy jihatdan o‘rganishning dolzarbligiga asoslanadi. Maqolada ijtimoiy birdamlik tushunchasining qadimgi yunon falsafasidan (Aristotel), Sharq ijtimoiy tafakkuridan (Abu Nasr Forobiy, Alisher Navoiy, Konfutsiy) XIX asr sotsiologiyasiga (Ogyust Kont, Emil Dyurkgeym) va XX asr ijtimoiy nazariyalariga (Talkott Parsons, Yurgen Xabermas) qadar bo‘lgan evolyutsiyasi kuzatiladi va tahlil qilinadi. Dyurkgeymning mexanik va organik birdamlik konsepsiyasi, Parsonsning funksionalizm doirasidagi ijtimoiy tizim nazariyasi hamda Xabermasning kommunikativ harakat g‘oyasi alohida ilmiy muhokama qilinadi. Shuningdek, jadid ma’rifatparvarlari — Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdurauf Fitrat va Abdulla Avloniyning ijtimoiy birdamlik va milliy uyg‘onish haqidagi qarashlari tahlil etiladi. O‘zbekiston tajribasi turli diniy konfessiyalar va elatlar o‘rtasidagi hamjihatlikka asoslangan ijtimoiy birdamlik modeli nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida ijtimoiy birdamlikning tarkibiy elementlari — hamjihatlik, o‘zaro ishonch, tolerantlik, fuqarolik mas’uliyati, ijtimoiy adolat, hamkorlik, ma’naviy birlik va mafkuraviy uyg‘unlik — tizimli ravishda ochib beriladi. Muallif tomonidan ijtimoiy birdamlikka yangi ta’rif taklif etilib, mazkur kategoriya nafaqat tashqi birlashuv, balki jamiyatning ichki barqarorligi, ma’naviy yaxlitligi va fuqarolik uyg‘unligini ta’minlovchi kompleks ijtimoiy-falsafiy hodisa sifatida talqin qilinadi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (yangi tahrirda). 2023-yil 30-apreldagi umumxalq referendumida qabul qilingan. – Toshkent, 2023. – URL: Rasmiy matn. (Конституция Узбекистана)

2. Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b. – URL: Elektron manba. (CSPU)

3. Mirziyoyev Sh. M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. 1-jild. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. – 592 b. – ISBN 978-9943-25-434-3. – URL: Elektron katalog. (Акбет)

4. Aristotle. Nicomachean Ethics / trans., introd., notes and glossary by T. Irwin. – 3rd ed. – Indianapolis: Hackett Publishing Company, 2019. – 480 p. – ISBN 978-1-62466-815-9. – URL: Hackett Publishing. (Hackett Publishing)

5. Forobiy Abu Nasr. Fozil odamlar shahri / tarj. A. Irisov, M. Mahmudov, U. Otajon. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2016. – 320 b. – ISBN 978-9943-27-613-0. – URL: Kitobxon katalogi. (Китобхон)

6. El Amine L. Classical Confucian Political Thought: A New Interpretation. – Princeton: Princeton University Press, 2015. – DOI: 10.23943/princeton/9780691163048.001.0001. – URL: Princeton Scholarship Online. (OUP Academic)

7. Fitrat A. Oila yoki oila boshqarish tartiblari. – Toshkent: Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2019. – 144 b. – ISBN 978-9943-05-591-9. – URL: Elektron katalog. (Akbt)

8. Comte A. System of Positive Polity. – London: Thoemmes Continuum, 2001. – 4 vols. – 2496 p. – ISBN 978-1-85506-936-7. – URL: Google Books. (Google Books)

9. Durkheim E. The Division of Labor in Society / trans. by W. D. Halls; introd. by L. A. Coser. – New York: Free Press, 1984. – 352 p. – ISBN 978-0-02-907960-7. – URL: Google Books. (Google Books)

10. Parsons T. The Social System. – 2nd ed. – London: Routledge, 1991. – 636 p. – ISBN 978-0-415-06055-4. – URL: Routledge. (Routledge)

11. Habermas J. A New Structural Transformation of the Public Sphere and Deliberative Politics / trans. by C. Cronin. – Cambridge: Polity Press, 2023. – 128 p. – ISBN 978-1-5095-5894-0. – URL: Wiley/Polity. (Wiley-VCH)

12. Rawls J. A Theory of Justice: Revised Edition. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1999. – 560 p. – URL: JSTOR. (jstor.org)

13. Bekmurodov M. Ijtimoiy birdamlik va milliy ma’naviyat. – Toshkent: Akademiya, 2022. – 218 b. – URL: tasdiqlangan ishonchli elektron manba topilmadi.

14. Mouffe Ch. For a Left Populism. – London: Verso, 2019. – 112 p. – ISBN 978-1-78663-756-7. – URL: Verso Books. (Verso)

15. Putnam R. D. Bowling Alone: Revised and Updated: The Collapse and Revival of American Community. – New York: Simon & Schuster, 2020. – 592 p. – ISBN 978-1-9821-3084-8. – URL: Simon & Schuster. (simonandschuster.com)

16. United Nations Development Programme. Human Development Report 2021/2022: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping Our Future in a Transforming World. – New York: UNDP, 2022. – IX, 305 p. – ISBN 978-92-1-126451-7. – URL: UN Digital Library. (Digital Library)

17. Taylor Ch. A Secular Age. – Cambridge, MA: The Belknap Press of Harvard University Press, 2007. – 896 p. – URL: JSTOR. (jstor.org)

18. Norris P., Inglehart R. Cultural Backlash: Trump, Brexit, and Authoritarian Populism. – Cambridge: Cambridge University Press, 2019. – 564 p. – DOI: 10.1017/9781108595841. – URL: Cambridge University Press. (DOI)

19. Quronov M., Daminov I., Bozorov O., Akramova Sh. Milliy tarbiya va yoshlar. – Toshkent: Kamalak, 2016. – 112 b. – ISBN 978-9943-4346-4-7. – URL: Kitobxon katalogi. (Китобхон)

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-09-05

Qanday havola qilish kerak

IJTIMOIY BIRDAMLIK KATEGORIYASINING EVOLYUSIYASI VA NAZARIY ASOSLARI: FALSAFIY-SOTSIOLOGIK TAHLIL . (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(9), 94-98. https://doi.org/10.67227/ttrenp30