AXBOROT MANIPULYASIYASI VA HAQIQATNING VIRTUALLASHUVI: IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.67227/m97x8p43Kalit so‘zlar:
axborot manipulyatsiyasi, haqiqatning virtuallashuvi, simulyakrlashuv, posthaqiqat, feyk axborot, dezinformatsiya, algoritmik boshqaruv, ommaviy ong, raqamli mediamakon, mediasavodxonlik.Abstrak
Mazkur maqolada raqamli mediamakonda axborot manipulyatsiyasining shakllari va texnologiyalari, shuningdek, haqiqatning virtuallashuvi hamda simulyakrlashuv jarayonlarining ijtimoiy-falsafiy mohiyati tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi axborot manipulyatsiyasining gnoseologik va aksiologik mezonlarini aniqlash, posthaqiqat fenomenining ommaviy ong transformatsiyasiga ta’sirini asoslashdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, analiz va sintez, tizimli va funksional yondashuvlar, sotsiologik so‘rovnoma hamda kuzatuv usullaridan foydalanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy raqamli muhitda axborot manipulyatsiyasi feyk xabarlar, dezinformatsiya, algoritmik boshqaruv, targetlangan ta’sir va bot tarmoqlari kabi murakkab shakllar orqali amalga oshirilmoqda. Haqiqatning virtuallashuvi real voqelikning raqamli muhitda qayta yaratilishi va mediaviy obrazlar bilan almashinishi jarayoni sifatida tavsiflangan. Simulyakrlashuv jarayonida axborot o‘z manbasidan uzoqlashib, mustaqil virtual mazmun kasb etishi ko‘rsatilgan. Posthaqiqat sharoitida faktlarga nisbatan emotsional ta’sirning ustuvorligi va ratsional yondashuvning zaiflashishi asoslangan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi axborot manipulyatsiyasi, virtuallashuv va posthaqiqat fenomenlarining o‘zaro aloqadorligini tizimli ravishda ochib berishda namoyon bo‘ladi. Tadqiqot natijalaridan mediasavodxonlik, tanqidiy tafakkur va axborot xavfsizligiga oid dasturlarni ishlab chiqishda foydalanish mumkin.
Yuklashlar
Havolalar
1. Bradshaw S., Howard P. N. The Global Disinformation Order: 2024 Global Inventory of Organized Social Media Manipulation. – Oxford: Oxford Internet Institute, 2024. – DOI: 10.2139/ssrn.4703451
2. Woolley S. C., Howard P. N. Computational Propaganda: Political Parties, Politicians, and Political Manipulation on Social Media. – 2nd ed. – Oxford: Oxford University Press, 2023. – DOI: 10.1093/oso/9780197695906.001.0001
3. Couldry N., Mejias U. A. The Costs of Connection: How Data Colonizes Human Life and Appropriates It for Capitalism. – Updated ed. – Stanford: Stanford University Press, 2024. – DOI: 10.1515/9781503609754
4. UNESCO. Media and Information Literacy: Policy and Strategy Guidelines. – UNESCO Publishing, 2023. – DOI: 10.54678/DQNS2789
5. Zuboff S. The Age of Surveillance Capitalism: Updated and Expanded. – PublicAffairs, 2023. – DOI: 10.1093/oso/9780198870470.001.0001
6. Sunstein C. R. #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. – Revised ed. – Princeton: Princeton University Press, 2024. – DOI: 10.2307/j.ctv346rmf
7. Baudrillard J. Simulacra and Simulation in the Digital Age. – Semiotext(e), 2022.
8. McIntyre L. Post-Truth. – 2nd ed. – Cambridge, MA: MIT Press, 2023. – DOI: 10.7551/mitpress/14589.001.0001
9. d’Ancona M. Post-Truth: The New War on Truth and How to Fight Back. – Updated ed. – Ebury Press, 2022.
10. Wardle C., Derakhshan H. Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework. – Updated report. – Council of Europe, 2023. – DOI: 10.2139/ssrn.4456382
11. Pariser E. The Filter Bubble: How the New Personalized Web Is Changing What We Read and How We Think. – 10th Anniversary ed. – Penguin Books, 2022.
12. Pasquale F. New Laws of Robotics: Defending Human Expertise in the Age of AI. – Harvard University Press, 2023. – DOI: 10.4159/9780674258679
13. Vosoughi S., Roy D., Aral S. The Spread of True and False News Online: Updated Analysis 2018–2022 // Science. – 2022. – Vol. 378, No. 6621. – P. 1146–1151. – DOI: 10.1126/science.abq2104
14. Guess A. M., Lyons B. A. Misinformation, Disinformation, and Online Propaganda // Social Media and Democracy / eds. N. Persily, J. Tucker. – Cambridge: Cambridge University Press, 2024. – P. 10–33. – DOI: 10.1017/9781108890960.003
15. Pennycook G., Rand D. G. The Psychology of Fake News // Annual Review of Psychology. – 2024. – Vol. 75. – P. 587–614. – DOI: 10.1146/annurev-psych-032620-031801
16. DataReportal. Digital 2024: Uzbekistan. – 2024. – Source
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF–158-son “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-6600413