NODIRABEGIMNING FORSIY “DEVON”I NASHRLARIDAGI MATNIY NUQSONLAR: TUSHIRIB QOLDIRISHLAR VA XATOLAR TAHLILI (“DEBOCHA” MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.67227/qtvp9y06Kalit so‘zlar:
Nodirabegim, Qo‘qon xonligi, adabiy muhit, devon, debocha, fors tili, zullisonayn, qo‘lyozma, matnshunoslik, matniy nuqsonlar, tabdil.Abstrak
Mohlaroyim Nodirabegim (1792–1842) Qo‘qon xonligi (1709–1876) adabiy muhitining yirik namoyandasi, taniqli shoira va davlat arbobidir. U o‘zbek adabiyotida asrlar osha avloddan avlodga o‘tib kelayotgan zullisonaynlik an’analarini davom ettirib, turkiy va forsiy tillarda ijod qilgan hamda bu tillarda ikkita devon tuzgan. Shoiraning forsiy “Devon”i o‘z davrida va keyingi davrlarda keng tanilib, uning bir nechta qo‘lyozma nusxasi bugungi kungacha saqlanib qolgan. Hozirgacha mazkur asar tabdil qilinib, to‘rt marta nashr etilgan. Biroq nashrlarning birortasi ham to‘liq va mukammal emas, ularda ko‘plab matniy nuqsonlar, jumlalarning tushirib qoldirilishi va so‘zlarning xato yozilishi kabi holatlar uchraydi. Mazkur maqolada nashrlar va qo‘lyozma nusxalar matnshunoslik nuqtayi nazaridan o‘zaro qiyoslanib, “Devon”ning “Debocha”si misolida matniy xatoliklar aniqlanadi va tuzatiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. .مكنونه – نادره. دیوان مكنونه Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Asosiy fond, №7766. – 132 varaq.
2. .نادره. دیوان Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Hamid Sulaymonov fondi, №313. – 194 varaq.
3. .نادره. دیوان Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Asosiy fond, №4182/1. – 1a–154b varaqlar.
4. .غزلیات مكنونه Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Asosiy fond, №2090. – 23 varaq.
5. .بياض Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Asosiy fond, №660. – 239 varaq.
6. .بياض Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Hamid Sulaymonov fondi, №314. – 244 varaq.
7. .بياض Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Hamid Sulaymonov fondi, №1473. – 100 varaq.
8. .بياض Qoʻlyozma. Sharqshunoslik qoʻlyozmalar instituti manbalar xazinasi. Hamid Sulaymonov fondi, №1502. – 147 varaq.
9. Nodira. Devon. – Dushanbe, 1967. – 364 b.
10. Nodira. Asarlar : ikki jildlik. – II jild. Devon. – I kitob. – Toshkent, 1971. – 488 b.
11. Nodira–Komila. Devon. – Ikkinchi kitob. – Toshkent, 2004. – 208 b.
12. Кадырова М. Надира : очерки жизни и творчества / М. Кадырова. – Ташкент : Фан, 1967. – 188 с.
13. Rajabova M. Nodira “Devon”i nashrlariga doir mulohazalar / M. Rajabova, M. Nematullayeva // Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti. – 2023. – № 4 (98). – B. 285–289.
14. Rajabova M. B. Matn va nashr muammolari (Nodira “Devon”i misolida) / M. B. Rajabova // Oltin bitiglar. – 2025. – № 2. – B. 17–34.
15. Сахибова О. Макнунаи Нодира / О. Сахибова, У. Каримов // Таджикская литература во второй половине XVIII и первой половине XIX вв. – Кн. 2. – Душанбе : Дониш, 1989. – 242 с.
16. Ваххобзода Д. А. Источники и идейно-художественные особенности творчества таджикских поэтесс XIX века : автореф. дис. ... канд. филол. наук / Д. А. Ваххобзода. – Худжанд, 2008. – 26 с.
17. Абдулазизова З. С. Макнуна и её место в литературном круге Кокандского ханства (первая половина XIX века) : дис. ... канд. филол. наук / З. С. Абдулазизова. – Душанбе, 2013. – 205 с.
