NUTQIY AKT VA BILVOSITA NUTQIY AKT TUSHUNCHALARINING PRAGMALINGVISTIK TALQINI
DOI:
https://doi.org/10.67227/5cm97m63Kalit so‘zlar:
nutqiy akt, bilvosita nutqiy akt, pragmalingvistika, illokutiv kuch, grammatik shakl, kontekst, presuppozitsiya, implikatura, xushmuomalalik, nutqiy javob.Abstrak
Maqolada nutqiy akt va bilvosita nutqiy akt tushunchalari grammatik shakl, illokutiv maqsad hamda muloqot sharoiti o‘rtasidagi munosabat nuqtayi nazaridan talqin qilinadi. Tadqiqotning maqsadi bilvositalikni aniqlash mezonlarini tizimlashtirish va ularni inglizcha–o‘zbekcha modellar yordamida izohlashdan iborat. Tadqiqotda konseptual tahlil, nazariy sintez va kontekstual modellashtirish usullaridan foydalanilgan. Natijada nutqiy aktning uch tahliliy qatlami farqlanadi, bilvosita nutqiy aktning ishchi ta’rifi aniqlashtiriladi hamda grammatik shakldan kontekstual maqsadga o‘tishni tekshirish tartibi taklif etiladi. Bilvositalikni presuppozitsiya, implikatura va xushmuomalalik bilan aynanlashtirmaslik zarurligi asoslanadi. Tinglovchining kommunikativ maqsadni tushunishi so‘ralgan harakatni bajarishidan farqlanadi. Keltirilgan misollar nazariy farqlarni namoyish etuvchi mualliflik modellari sifatida xizmat qiladi. Xulosalar grammatik-pragmatik tahlilda shakl, vaziyat, muqobil talqin va nutqiy javob dalillarini birgalikda hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Austin J. L. How to Do Things with Words. – Oxford: Clarendon Press, 1962. – VII, 166 p. – URL: https://search.worldcat.org/title/how-to-do-things-with-words/oclc/644461811
2. Searle J. R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 214 p.
https://www.cambridge.org/core/books/speech-acts/D2D7B03E472C8A390ED60B86E08640E7
3. Searle J. R. Indirect Speech Acts // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts / ed. by P. Cole, J. L. Morgan. – New York: Academic Press, 1975. – P. 59–82. – URL: https://cir.nii.ac.jp/crid/1573387449300996864
4. Grice H. P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts / ed. by P. Cole, J. L. Morgan. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58. – URL: https://web.stanford.edu/class/psych205/papers/Grice-1975.pdf
5. Searle J. R. A Classification of Illocutionary Acts // Language in Society. – 1976. – Vol. 5, No. 1. – P. 1–23. – DOI: 10.1017/S0047404500006837. – URL: https://www.cambridge.org/core/journals/language-in-society/article/abs/classification-of-illocutionary-acts1/C51AB2FEB1BFD115FE9B066A8669789D
6. Levinson S. C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983. – URL: https://www.cambridge.org/highereducation/books/pragmatics/6D0011901AE9E92CBC1F5F21D7C598C3
7. Brown P., Levinson S. C. Politeness: Some Universals in Language Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 1987. – XIII, 345 p. – URL: https://www.cambridge.org/highereducation/books/politeness/89113EE2FB4A1D254D4A8D2011E542E4
8. Blum-Kulka S. Indirectness and Politeness in Requests: Same or Different? // Journal of Pragmatics. – 1987. – Vol. 11, No. 2. – P. 131–146. – DOI: 10.1016/0378-2166(87)90192-5. – URL: https://doi.org/10.1016/0378-2166(87)90192-5
9. Sperber D., Wilson D. Relevance: Communication and Cognition. – 2nd ed. – Oxford: Blackwell, 1995. – 338 p. – ISBN 978-0-631-19878-9. – URL: https://www.wiley-vch.de/en?isbn=9780631198789&option=com_eshop&title=Relevance&view=product
10. Thomas J. Meaning in Interaction: An Introduction to Pragmatics. – London: Longman, 1995. – 240 p. – ISBN 978-0-582-29151-5. – URL: https://www.routledge.com/Meaning-in-Interaction-An-Introduction-to-Pragmatics/Thomas/p/book/9780582291515
11. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2008. – URL: https://www.scribd.com/document/575012809/Pragmalingvistika-Sh-safarov
12. Bach K., Harnish R. M. Linguistic Communication and Speech Acts. – Cambridge, MA: MIT Press, 1979. – 327 p. – ISBN 978-0-262-02136-4. – URL: https://mitpress.mit.edu/9780262021364/linguistic-communication-and-speech-acts/
13. Leech G. N. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – URL: https://www.routledge.com/link/link/p/book/9781138142251
14. Blum-Kulka S., House J., Kasper G. (eds.). Cross-Cultural Pragmatics: Requests and Apologies. – Norwood, NJ: Ablex Publishing Corporation, 1989. – 300 p. – ISBN 978-0-89391-513-6. – URL: https://books.google.com/books/about/Cross_cultural_Pragmatics.html?id=vYZrAAAAIAAJ
15. Clark H. H. Using Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1996. – 446 p. – DOI: 10.1017/CBO9780511620539. – URL: https://www.cambridge.org/core/books/using-language/4E7EBC4EC742C26436F6CF187C43F239
16. Schegloff E. A. Sequence Organization in Interaction: A Primer in Conversation Analysis I. – Cambridge: Cambridge University Press, 2007. – 316 p. – DOI: 10.1017/CBO9780511791208. – URL: https://www.cambridge.org/core/books/sequence-organization-in-interaction/276CD30E23D3444114A90E5E2B24D55F