QIZILQUM JAVOHIRI — NAVOIY SHAHRINING TASHKIL TOPISHI VA RIVOJLANISH TARIXI
DOI:
https://doi.org/10.67227/4a8q0j86Kalit so‘zlar:
Navoiy, Qizilqum, Karmana, Uchquduq, NKMK, sanoatlashtirish, urbanizatsiya, shaharsozlik, bosh reja.Abstrak
Maqolada Navoiy shahrining 1950–1960-yillardagi tashkil topishi va dastlabki rivojlanish jarayoni tarixiy-xronologik hamda tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Shaharning vujudga kelishi Qizilqum mineral resurslarini o‘zlashtirish, Uchquduq konining aniqlanishi, sanoat, suv, energetika va transport infratuzilmasining yaratilishi bilan bog‘liq holda yoritiladi. Navoiy kon-metallurgiya kombinati (NKMK)ning tashkil etilishi, shaharning bosh rejasi, turar-joy qurilishi hamda Leningrad me’morlik maktabi vakillarining faoliyati tahlil qilinadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Kombinat xronikasi. – 1952-yilda “Uchquduq” konining ochilishi; 1956-yilda doimiy suv ta’minoti majmuasi, GRES, Navoiy–Uchquduq temir yo‘li va aeroport qurilishining boshlanishi haqidagi ma’lumotlar.
2. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Tarix. – 1958-yil 1-sentabrda NKMK tashkil topgani va shu yili Navoiy shahriga asos solingani haqidagi rasmiy ma’lumot.
3. Большая советская энциклопедия. Навои (город в Узбекской ССР). – Navoiy shahrining 1960-yillarda yagona bosh reja asosida qurilgani, seksiyali va galereyali uylar, ko‘kalamzorlashtirish, favvoralar va basseynlar, shuningdek, me’morlar tarkibi haqidagi ma’lumot.
4. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Kombinat xronikasi. – 1952–1964-yillardagi tarixiy sanalar: Uchquduq konining ochilishi, infratuzilma qurilishi, NKMK tashkil etilishi, Navoiy–Uchquduq temir yo‘lining ishga tushirilishi va birinchi gidrometallurgiya zavodining faoliyati.
5. Navoiy KMK Markaziy arxivi. – 1-jamg‘arma, 1–2-ro‘yxat, 240-ish, 60-varaq; 1-jamg‘arma, 78-ro‘yxat, 430-ish, 7-varaq; Navoiy KMK davlat arxivi. – 1-fond, 1–5-ro‘yxat, 1467-hujjat, 4-varaq.
6. Большая советская энциклопедия. “Навои”. – Navoiy shahrining yagona bosh reja asosida qurilishi, me’morlar A. V. Korotkov, V. N. Ivanov, I. B. Orlov, N. I. Simonov va muhandis G. P. Smorodin, shuningdek, 1969-yilgi SSSR Davlat mukofoti haqidagi ma’lumotlar.
7. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tizimida tayyorlangan ilmiy tadqiqot materiallari. – Navoiy shahrining NKMK tashkil topishi bilan bog‘liqligi, 1959-yil 13-dekabrdagi 775-63-sonli qaror, 1960-yil 5-avgustdagi 1072s-sonli topshiriq va uy-joy qurilishi haqidagi ma’lumotlar.
8. Архитектурный Петербург. – 2025. – I. B. Orlov va N. I. Simonovning 1975-yilda ser Patrik Aberkrombi xalqaro mukofoti bilan Navoiy va Shevchenko shaharlarini yaratishdagi xizmatlari uchun taqdirlangani haqidagi ma’lumot.
9. Холловэй Д. Сталин и бомба: Советский Союз и атомная энергия. – С. 50; Атомный проект СССР: документы и материалы. – С. 268–270; Об организации геологоразведочных работ, добычи урана... – С. 366.
10. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Kombinat xronikasi. – 1952-yilda “Uchquduq” konining ochilgani haqidagi ma’lumot.
11. O‘sha manba. – 1956-yilda doimiy suv ta’minoti majmuasi, GRES, Navoiy–Uchquduq temir yo‘li va aeroport qurilishining boshlangani haqidagi ma’lumot.
12. O‘sha manba. – 1960-yilda Navoiy–Uchquduq temir yo‘lining ishga tushirilishi va 1961-yilda yo‘lovchi tashish uchun ochilishi haqidagi ma’lumot.
13. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Tarix. – 1958-yil 1-sentabrda NKMK tashkil etilishi va Navoiy shahriga asos solinishi haqidagi rasmiy ma’lumot.
14. Навоийский горно-металлургический комбинат. История создания и развития. – Ташкент: Шарк, 2002. – С. 7–8; Navoiy KMK Markaziy arxivi. – 1-jamg‘arma, 78-ro‘yxat, 430-ish, 7-varaq.
15. Большая советская энциклопедия. “Навои”. – Navoiy shahrining 1960-yillarda yagona bosh reja asosida qurilgani haqidagi ma’lumot.
16. O‘zbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1959-yil 13-dekabrdagi 775-63-sonli qarori. – Mazkur qaror haqida O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tizimida tayyorlangan ilmiy tadqiqot materialida ham ma’lumot berilgan.
17. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tizimida tayyorlangan ilmiy tadqiqot materiali. – O‘rta mashinasozlik vazirligining 1960-yil 5-avgustdagi 1072s-sonli topshirig‘i bilan kombinat ishchi-xodimlari uchun uy-joy va boshqa obyektlar qurilishi loyihasi boshlanganligi haqidagi ma’lumot.
18. Большая советская энциклопедия. “Навои”. – A. V. Korotkov, V. N. Ivanov, I. B. Orlov, N. I. Simonov va G. P. Smorodin haqida ma’lumot.
19. O‘sha manba.
20. SSSR Davlat mukofoti laureatlari haqidagi ma’lumotlar; Большая советская энциклопедия. “Навои”. – A. V. Korotkov, V. N. Ivanov, I. B. Orlov, N. I. Simonov va G. P. Smorodinning Navoiy shahri bosh rejasi va qurilishidagi faoliyati hamda 1969-yilgi SSSR Davlat mukofoti haqidagi ma’lumot.
21. Архитектурный Петербург. – 2025. – “V Назаровские чтения”. – I. B. Orlov va N. I. Simonovning 1975-yilda ser Patrik Aberkrombi mukofoti bilan Navoiy va Shevchenko shaharlarini yaratishdagi xizmatlari uchun taqdirlangani haqidagi ma’lumot.
22. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Kombinat xronikasi. – 1964-yilda Navoiy shahrida birinchi gidrometallurgiya zavodi ishga tushirilgani va uran ma’danlarini qayta ishlash boshlanganligi haqidagi ma’lumot.
23. “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ. Tarix. – Oltin ishlab chiqarish bo‘yicha rasmiy ma’lumotlar: 1967-yil 1-martda Muruntov konida birinchi portlatish amalga oshirilgani va 1969-yil 21-iyulda 11,82 kg og‘irlikdagi birinchi oltin yombisi olingani haqidagi ma’lumot.
