“GO‘RO‘G‘LI” TURKUMIDA ANTITEZA (IJOBIY VA SALBIY OBRAZLAR QARAMA-QARSHILIGI) MEXANIZMI
DOI:
https://doi.org/10.67227/hhxgtd19Kalit so‘zlar:
antiteza, ijobiy va salbiy obraz, tazod, “Go‘ro‘g‘li”, pedagogik mexanizm, ma’naviy-axloqiy tarbiya, tipologiya.Abstrak
Maqolada “Go‘ro‘g‘li” turkumidagi dostonlarda to‘rtinchi badiiy-pedagogik mexanizm — antiteza, ya’ni ijobiy va salbiy obrazlar qarama-qarshiligi orqali axloqiy baholash ko‘nikmasini shakllantirish tipologik jihatdan tahlil qilinadi. Nasihat, ibrat va sinovdan farqli o‘laroq, bu mexanizmda tarbiya obyektining axloqiy baholash ko‘nikmasi namunadan emas, balki farqdan — ikki qutb o‘rtasidagi aniq ziddiyatdan shakllanadi. Tadqiqotning maqsadi “Go‘ro‘g‘li” turkumi materiallari asosida antitezaning barqaror turlarini aniqlash hamda ularni o‘zbek folklorshunosligi (J. Eshonqul, M. Qodirov, K. Imomov, Sh. Turdimov) va pedagogika (O. Hasanboyeva) nazariyasi bilan bog‘lashdan iborat. Natijada uch tipologik tur aniqlandi: umumbashariy (kosmologik) yaxshilik–yovuzlik antitezasi, nomli antagonist orqali ifodalangan shaxsiy antiteza (Avazxon–Ahmad Sardor, Go‘ro‘g‘li/Avazxon–Chamidxon) va mavhum tushunchalar antitezasi (vafodorlik–bevafolik). Xulosa qilinadiki, ushbu uch tur kosmologikdan shaxsiyga, shaxsiydan esa mavhum-umumlashgan darajaga o‘tuvchi ierarxik tuzilishga ega bo‘lib, bu tinglovchining turli yosh va idrok darajalarida antitezani o‘zlashtira olishini ta’minlaydi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Eshonqul J. Folklor: obraz va talqin. – Qarshi: Nasaf, 1999. – 172 b. (AKBT Urdu)
URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books/5493
2. Qodirov M. Xalq teatri // O‘zbek folklori ocherklari: uch tomlik. 2-jild / mas’ul muharrir B. Sarimsoqov. – Toshkent: Fan, 1989. (AKBT Urdu)
URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books?bookSubject=Folklor.++Folklorshunoslik&page=8
3. Imomov K. Ertak // O‘zbek folklori ocherklari: uch tomlik. 2-jild / mas’ul muharrir B. Sarimsoqov. – Toshkent: Fan, 1989. – B. 61–75. (Ziyonet)
URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books?bookSubject=Folklor.++Folklorshunoslik&page=8
4. Hasanboyeva O., Xoliqov D., Kemibell R., Toshpo‘latova Sh. K. va boshq. Oila pedagogikasi: darslik. – Toshkent: Aloqachi, 2007. – 384 b. – ISBN 978-9943-326-16-3. (Tadau Library)
URL: https://jdpu.uz/wp-content/uploads/2021/04/Oila-pedagogikasi.2007.pdf
5. Yunus pari // O‘zbek xalq ijodi: ko‘p tomlik / aytuvchi Muhammadqul Jomrot o‘g‘li Po‘lkan; nashrga tayyorlovchi Sh. Xo‘jayeva. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Badiiy adabiyot nashriyoti, 1967.
6. Go‘ro‘g‘li dostonlari: to‘rt jildlik. 2-jild: Avazxon / aytuvchi Rahmatulla shoir Yusuf o‘g‘li; nashrga tayyorlovchilar T. Mirzayev, Z. Husainova. – Toshkent: Yozuvchi, 1997. – 224 b.
7. Avazxonning o‘limga hukm etilishi / aytuvchi Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li; yozib oluvchi G‘ulom Karimov; nashrga tayyorlovchilar Z. Husainova, T. Mirzayev; mas’ul muharrir O. Sobirov. – Toshkent: Fan, 1976. – 128 b.
8. Turdimov Sh. “Go‘ro‘g‘li” dostonlarining genezisi va tadrijiy bosqichlari. – Toshkent: Fan, 2011. – 240 b. (Тадқиқот)
URL: https://www.tadqiqot.uz/index.php/philosophy/article/view/9773
9. Go‘ro‘g‘li: O‘zbek xalq dostonlari / aytuvchi Rahmatulla shoir Yusuf o‘g‘li; nashrga tayyorlovchilar T. Mirzayev, Z. Husainova. – Toshkent: Sharq, 2006. – 448 b. (Ziyouz)
URL: https://www.ziyouz.com/kutubxona/barcha-kitoblar?showall=1
10. Avliyakulov N. X., Musayeva N. N. Pedagogik texnologiya: oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: Tafakkur Bo‘stoni, 2012. – 208 b. – ISBN 978-9943-05-523-0. (AKBT)
