XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA TURKISTON XOTIN-QIZLARINING IJTIMOIY VA MADANIY HAYOTDAGI O‘RNI
DOI:
https://doi.org/10.67227/6c3p9q45Kalit so‘zlar:
Turkiston, xotin-qizlar, ijtimoiy mavqe, qizlar ta’limi, otinoyi, bibiotin, jadidchilik, ma’rifatparvarlik, jadid matbuoti, Dilshod Barno, Anbar Otin, madaniy hayot.Abstrak
Maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkiston xotin-qizlarining ijtimoiy mavqei va madaniy-ma’rifiy hayotdagi ishtiroki tarixiy manbalar hamda ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilingan. Turkiston ayollarining jamiyatdagi o‘rniga doir mustamlaka davri matbuotida shakllangan qarashlar, shariat va mahalliy urf-odatlar doirasidagi huquqiy mavqei, qizlar ta’limining an’anaviy shakllari, otinoyi va bibiotinlar faoliyati hamda yangi usul maktablarining rivojlanishi ko‘rib chiqilgan. Jadid ziyolilarining xotin-qizlar savodxonligini oshirish, ularni ta’lim va ma’rifatga jalb etishga qaratilgan qarashlariga alohida e’tibor berilgan. Shuningdek, Dilshod Barno va Anbar Otin singari ma’rifatparvar ayollarning qizlar ta’limi hamda adabiy-madaniy muhitdagi faoliyati tahlil etilgan. Tadqiqot natijasida Turkiston xotin-qizlarining ijtimoiy va madaniy hayotdagi ishtiroki faqat XX asr boshlaridagi islohotlar mahsuli bo‘lmaganligi, balki uning an’anaviy ayollar ta’limi, oilaviy tarbiya va mahalliy ma’rifiy muhit bilan bog‘liq tarixiy asoslari mavjudligi ko‘rsatib berilgan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Смирнова А. Женское образование в Узбекистане // Коммунистка. – 1928. – № 8. – С. 82–83.
2. Палванова Б. П. Борьба КПСС за вовлечение женщин Средней Азии в строительство социализма. – Ташкент, 1962.
3. Якубова Х. Женщина Советского Узбекистана. – Ташкент: Объединенное издательство «Правда Востока» и «Кызыл Узбекистан», 1947.
4. Сулаймонова Х. Женщина Узбекистана – активный участник коммунистического строительства. – Ташкент: АН УзССР, 1955.
5. Алимова Д. А. Женский вопрос в Средней Азии: история изучения и современные проблемы. – Ташкент: Фан, 1991.
6. Alimova D. A. O‘zbekiston ijtimoiy fanlarida xotin-qizlar muammolarining o‘rganilishi va muammolari // O‘zbekistonda oila, davlat va jamiyat qurilishida ayollarning roli va gender muammolari. – Toshkent: Fan, 1999. – B. 16–20.
7. Ражабова Д. Н. Проблемы молодёжи и женщин в воззрениях джадидов Туркестана (конец XIX – начало XX вв.) : автореф. дис. ... канд. ист. наук. – Ташкент, 2003. – 27 с.
8. Nishonboyeva K. V. O‘zbekistonda xotin-qizlar masalasini hal etishning madaniy jihatlari : tarix fan. nomz. ... dis. avtoref. – Toshkent, 1998. – 28 b.
9. Abdullayeva Ya. A. Qoraqalpog‘iston xotin-qizlari: kecha va bugun. XIX asrning oxiri va XX asr. – Toshkent: Ijod dunyosi, 2004. – 224 b.
10. O‘zbekistonda ta’limning rivojlanish tarixi va tarixshunosligi. Ocherklar / mas’ul muharrir D. A. Alimova. – Toshkent: Tafakkur qanoti, 2015.
11. Пашино П. И. Туркестанский край в 1866 году. Путевые заметки. – Санкт-Петербург: Типография Тиблена и Ко, 1868. – 176 с.
12. Хорошхин А. П. Сборник статей, касающихся Туркестанского края. – Санкт-Петербург, 1876. – С. 90–95.
13. Крестовский В. В. В гостях у бухарского эмира. – Санкт-Петербург: Издание А. С. Суворина, 1887. – 431 с.
14. Добросмыслов А. И. Ташкент в прошлом и настоящем. Исторический очерк. – Ташкент: Типо-литография О. А. Порцева, 1912.
15. Остроумов Н. П. Сарты. Этнографические материалы. – Ташкент: Типо-литография торгового дома Ф. и Г. бр. Каменские, 1896. – 272 с.
16. Остроумов Н. П. Колебания во взглядах на образование туземцев в Туркестанском крае // Кауфманский сборник. – Москва: Типо-литография Т-ва И. Н. Кушнерева, 1910. – С. 140–160.
17. Вульфсон Э. Б. Как живут сарты. – Москва, 1908. – С. 106–107.
18. Права среднеазиатской женщины // Туркестанские ведомости. – 1875. – 3 июня.
19. Покрывала мусульманских женщин // Туркестанские ведомости. – 1889. – 14 марта.
20. Фатҳиддинзода З. Ҳуқуқи нисвон // Садои Туркистон. – 1914. – 10 декабрь.
21. Смирнов Е. Сырдарьинская область. Описание, составленное по официальным источникам. – Санкт-Петербург: Типография М. М. Стасюлевича, 1887. – С. 256.
22. Мухтаров А. Дильшод и её место в истории общественной мысли таджикского народа в XIX – начале XX вв. – Душанбе: Дониш, 1969. – С. 40–41.
23. Тихонова Н. Е. Исмаил Гаспринский и его протоевразийские идеи. – Санкт-Петербург, 2016. – С. 58.
24. Sharipov R. Turkiston jadidchilik harakati tarixidan. – Toshkent: O‘qituvchi, 2002. – B. 31.
25. Rahimova G. Jadidlar va ayollar masalasi // Adabiy meros. – 1992. – № 2 (59).
26. Podshohxonim Jalilova. Idoraga maktublar // Sadoi Turkiston. – 1914. – 24-dekabr.
27. Ранние браки у туземцев // Туркестанские ведомости. – 1899. – № 8.