O‘ZBEKCHADAN INGLIZCHAGA BADIIY TARJIMADA PERSONAJLARARO MAʼNONI KATTA TIL MODELLARI YORDAMIDA SAQLASH: “O‘TKAN KUNLAR”NING KONTEKSTUAL TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.67227/k0edwq82Kalit so‘zlar:
katta til modellari, badiiy tarjima, kontekst, personaj nutqi, shaxslararo ma’no, murojaat shakllari, pragmatika, O‘tkan kunlar.Abstrak
Maqolada “O‘tkan kunlar” romanidagi o‘n besh replika asosida o‘zbek tilidan ingliz tiliga badiiy tarjimada shaxslararo ma’noni saqlash uchun zarur bo‘lgan kontekst tahlil qilinadi. Qarindoshlikni ifodalovchi murojaat shakllari, bilvosita iltimoslar va yashirin munosabatlar ko‘rib chiqiladi. Sun’iy intellekt yordamida yaratilgan namunaviy tarjimalar asosida kontekstni hujjatlashtirish tartibi taklif etiladi. Model samaradorligi eksperimental jihatdan o‘lchanmagan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Qodiriy A. O‘tkan kunlar. – Elektron matn. – Ziyouz elektron kutubxonasi. – 220 b. – Manba
2. Karpinska M., Iyyer M. Large Language Models Effectively Leverage Document-Level Context for Literary Translation, but Critical Errors Persist // Proceedings of the Eighth Conference on Machine Translation. – Singapore: Association for Computational Linguistics, 2023. – P. 419–451. – DOI: 10.18653/v1/2023.wmt-1.41
3. Jiang Y. E., Liu T., Ma S., Zhang D., Sachan M., Cotterell R. Discourse-Centric Evaluation of Document-Level Machine Translation with a New Densely Annotated Parallel Corpus of Novels // Proceedings of the 61st Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics. Vol. 1: Long Papers. – Toronto: Association for Computational Linguistics, 2023. – P. 7853–7872. – DOI: 10.18653/v1/2023.acl-long.435
4. Yim J. Preserving Ambiguity: Prompt Sensitivity in Gender-Neutral Literary Translation by GPT Models // Proceedings of the 39th Pacific Asia Conference on Language, Information and Computation. – Hanoi: Association for Computational Linguistics, 2025. – P. 113–125. – Source
5. Zhang R., Zhao W., Eger S. How Good Are LLMs for Literary Translation, Really? Literary Translation Evaluation with Humans and LLMs // Proceedings of NAACL 2025: Human Language Technologies. Vol. 1: Long Papers. – Albuquerque: Association for Computational Linguistics, 2025. – P. 10961–10988. – DOI: 10.18653/v1/2025.naacl-long.548