BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA VOKAL IJROCHILIGI QOBILIYATLARINI SHAKLLANTIRISHNING METODIK TIZIMI VA PEDAGOGIK MODELI
DOI:
https://doi.org/10.67227/1s892g37Kalit so‘zlar:
vokal ijrochiligi, boshlang‘ich sinf, metodik tizim, pedagogik model, diagnostika, intonatsiya, vokal-texnik tayyorgarlik, refleksiv baholash.Abstrak
Boshlang‘ich sinf vokal ta’limida diagnostika, repertuar, metod, mashq va baholashni yagona tizimda bog‘lash zarurati tadqiqotning dolzarbligini belgilaydi. Tadqiqotning maqsadi boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida vokal ijrochiligi qobiliyatlarini shakllantirishning metodik tizimi va pedagogik modelini asoslashdan iborat. Tadqiqotda nazariy va qiyosiy tahlil, tizimlashtirish hamda pedagogik modellashtirish usullari qo‘llanib, mahalliy vokal metodikasi, Kodály, Dalcroze va Gordon yondashuvlarining funksional imkoniyatlari qiyoslandi. Natijada diagnostik, eshituv-intonatsion, vokal-texnik, ritmik-harakatli, badiiy-ijrochilik va refleksiv-baholash bloklaridan tashkil topgan metodik tizim shakllantirildi. Kodály elementlari intonatsion tayyorgarlikka, Dalcroze ritmik koordinatsiyaga, Gordon tonal-ritmik ichki eshituvga, mahalliy metodika esa vokal-texnik tayyorgarlik va repertuar tanlashga yo‘naltirildi. Pedagogik model maqsad, diagnostika, mazmun, metod tanlash, vokal-amaliy faoliyat, baholash, korreksiya va qayta ijroning uzviy sikli asosida qurildi. Modelning farqlovchi jihati baholash natijasining keyingi metodik ta’sirni o‘zgartiruvchi korreksion mexanizm sifatida ishlashidir. Taklif etilgan tizim o‘quvchining individual vokal profiliga mos pedagogik ta’sirni tanlash va uni ongli, ifodali hamda mustaqil ijroga olib chiqishga xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. UNESCO. Framework for Culture and Arts Education: Implementation Guidance. Paris: UNESCO, 2025. URL: https://www.unesco.org/en/articles/implementation-guidance-unesco-framework-culture-and-arts-education
2. Jiang Q. The Impact of Kodály, Orff Schulwerk, and Suzuki Music Teaching Methods on the Development of Students’ Musical Abilities: A Systematic Review // Teaching and Teacher Education. 2025. Vol. 159. Article 104991. DOI: 10.1016/j.tate.2025.104991. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0742051X25000678
3. del Barrio L., Arús M. E. Music and Movement Pedagogy in Basic Education: A Systematic Review // Frontiers in Education. 2024. Vol. 9. Article 1403745. DOI: 10.3389/feduc.2024.1403745. URL: https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2024.1403745/full
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 15-noyabrdagi PQ-391-son “Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida musiqa madaniyati fani o‘qitilishini tubdan takomillashtirish hamda ushbu fan o‘qituvchilarining kasbiy faoliyatini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. URL: https://www.lex.uz/docs/-7221711
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 17-oktabrdagi 652-son “Musiqa madaniyati fani va jismoniy tarbiya fani o‘qituvchilarining bilim darajasi hamda kasbiy mahoratini aniqlash bo‘yicha milliy baholash tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi qarori. URL: https://www.lex.uz/uz/acts/-7773590
6. A. Avloniy nomidagi pedagogik mahorat milliy instituti. 100 soatlik malaka oshirish kurslari boshlandi. 03.09.2025. URL: https://avloniy.uz/uz/news/1188-100-soatlik-malaka-oshirish-kurslari-boshla
7. Panjiyev Q. B., Salimova D. I. Vokal va zamonaviy musiqa: o‘quv-uslubiy material. Toshkent, 2017–2019. URL: https://portal.guldu.uz/?act=resources&id=7996
8. Программы общеобразовательных учреждений: Музыка. 1–8 классы / под науч. рук. Д. Б. Кабалевского. 3-е изд. Москва: Просвещение, 2006. 225 с. ISBN 5-09-014727-2. URL: https://webirbis.ekmob.ru/cgi-bin/cgiirbis_64.exe?C21COM=S&I21DBN=WEBS_SIMPLE&P21DBN=WEBS
9. Anuar A. F., Ismail M. J. Infusing Dalcroze Eurhythmics in Improving Singing Skills Among Primary School Students // Quantum Journal of Social Sciences and Humanities. 2021. Vol. 2, No. 1. P. 24–38. DOI: 10.55197/qjssh.v2i1.27. URL: https://www.qjssh.com/index.php/qjssh/article/view/27
10. Ismail M. J., Chiat L. F., Ying L. F. An Active Learning Study: Mastering Music Coordination Skills through Kompang and Dalcroze Eurhythmics among Primary Students // International Journal of Instruction. 2023. Vol. 16, No. 1. P. 191–204. URL: https://e-iji.net/ats/index.php/pub/article/view/180
11. Hong H. Y., Chu H. A Study on the Effect of Afterschool Singing Class Program Applying Gordon’s Pattern Study // Journal of Music Education Science. 2021. No. 48. P. 43–58. DOI: 10.30832/JMES.2021.48.43. URL: https://www.kci.go.kr/kciportal/ci/sereArticleSearch/ciSereArtiView.kci?sereArticleSearchBean.artiId=ART002739322
12. Han J. J. Elementary Music Teachers’ Implementation of General Music Approaches and Perceptions of Preparation to Teach Elementary Music // Update: Applications of Research in Music Education. 2026. OnlineFirst, 11 May 2026. DOI: 10.1177/87551233261444039. URL: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/87551233261444039
13. Hattie J., Timperley H. The Power of Feedback // Review of Educational Research. 2007. Vol. 77, No. 1. P. 81–112. DOI: 10.3102/003465430298487. URL: https://journals.sagepub.com/doi/10.3102/003465430298487
14. Phillips K. H. Teaching Kids to Sing. 2nd ed. Wadsworth, 2014. 412 p. ISBN 978-1133958505. URL: https://books.google.com/books/about/Teaching_Kids_to_Sing.html?id=0JOCMAEACAAJ