XRONOTOP – BADIIY OBRAZNING STRUKTURAVIY KOMPONENTI SIFATIDA (O‘ZBEK ROMANLARI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.67227/jk7v3527Kalit so‘zlar:
xronotop, badiiy obraz, o‘zbek romani, yo‘l, vatan, saroy, tarixiy vaqt, semantik chegara, xarakter.Abstrak
Ushbu maqolada xronotopning badiiy obrazni shakllantiruvchi strukturaviy komponent sifatidagi vazifasi Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar”, Pirimqul Qodirovning “Yulduzli tunlar” va Odil Yoqubovning “Ulug‘bek xazinasi” romanlari misolida o‘rganiladi. M. Baxtinning xronotop nazariyasi hamda Yu. Lotmanning badiiy makon va semantik chegara haqidagi qarashlariga tayanib, qahramonning harakat yo‘nalishi, tarixiy vaqtni idrok etishi, makon bilan qadriyat munosabati va chegaraviy vaziyatdagi tanlovi qiyosiy tahlil qilinadi. Otabek obrazida shaharlararo yo‘l va xonadon, Boburda vatan–musofirlik oppozitsiyasi, Ulug‘bekda saroy va ilm makonining ziddiyati xronotopning turlicha obraz yaratish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Tahlil natijasida xronotop obrazning tayyor foni emas, balki uning harakati, xotirasi va fojiali yoki ma’naviy tajribasini badiiy yaxlitlikka birlashtiruvchi mexanizm ekanligi asoslanadi. Tadqiqotda badiiy matnlardan so‘zma-so‘z iqtiboslar emas, romanlardagi syujet vaziyatlarining analitik talqini qo‘llanildi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Бахтин М. М. Формы времени и хронотопа в романе: очерки по исторической поэтике // Вопросы литературы и эстетики: исследования разных лет. – Москва: Художественная литература, 1975. – С. 234–407. – URL: https://biblio.imli.ru/images/abook/teoriya/Bahtin_M.M._Voprosy_literatury_i_estetiki_1975.pdf Библиотека
2. Лотман Ю. М. Структура художественного текста. – Москва: Искусство, 1970. – 384 с. – URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_007159270/ Русская ночь
3. Qodiriy A. O‘tkan kunlar: roman. – Toshkent: Yoshlar matbuoti, 2023. – 400 b. – ISBN 978-9943-27-357-3. – URL: https://akbt.uzdxa.uz/uz/books/327 AKBT
4. Qodirov P. Yulduzli tunlar: roman. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2015. – 668 b. – ISBN 978-9943-27-250-7. – URL: https://www.uzbekliterature.uz/sites/default/files/yulduzli_tunlar.pdf Uzbek Literature
5. Yoqubov O. Ulug‘bek xazinasi: roman. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti. – 456 b.
