MAKTABDA BULLINGNING SABABLARI VA IJTIMOIY-PSIXOLOGIK OQIBATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/ce3tzj16Kalit so‘zlar:
bulling, maktab muhiti, viktimizatsiya, ijtimoiy-psixologik oqibatlar, o‘smirlar, profilaktika, ijtimoiy ish.Abstrak
Maqolada maktabdagi bullingning mazmuni, uning yuzaga kelishiga ta’sir qiluvchi omillar va o‘quvchilarning ijtimoiy-psixologik holatiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Tahlilda D. Olveusning bulling haqidagi qarashlari, ijtimoiy o‘rganish nazariyasi, ekologik tizimlar yondashuvi va bullingni guruh jarayoni sifatida tushuntiruvchi tadqiqotlarga tayanildi. Bullingga ta’sir qiluvchi individual, oilaviy, maktab va jamiyat omillari alohida ko‘rib chiqilib, uning qisqa va uzoq muddatli oqibatlari xalqaro tadqiqotlar asosida yoritildi. Shuningdek, O‘zbekistondagi huquqiy asoslar va profilaktika uchun muhim bo‘lgan yo‘nalishlarga e’tibor qaratildi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Olweus D. Bullying at School: What We Know and What We Can Do. – Oxford: Blackwell, 1993.
2. Smith P. K., Sharp S. (eds.). School Bullying: Insights and Perspectives. – London: Routledge, 1994.
3. Salmivalli C. Bullying and the Peer Group: A Review // Aggression and Violent Behavior. – 2010. – Vol. 15, No. 2. – P. 112–120.
4. Salmivalli C., Lagerspetz K., Björkqvist K., Österman K., Kaukiainen A. Bullying as a Group Process: Participant Roles and Their Relations to Social Status Within the Group // Aggressive Behavior. – 1996. – Vol. 22, No. 1. – P. 1–15.
5. Bandura A. Social Learning Theory. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1977.
6. Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.
7. Moore S. E., Norman R. E., Suetani S., Thomas H. J., Sly P. D., Scott J. G. Consequences of Bullying Victimization in Childhood and Adolescence: A Systematic Review and Meta-Analysis // World Journal of Psychiatry. – 2017. – Vol. 7, No. 1. – P. 60–76.
8. Wolke D., Copeland W. E., Angold A., Costello E. J. Impact of Bullying in Childhood on Adult Health, Wealth, Crime, and Social Outcomes // Psychological Science. – 2013. – Vol. 24, No. 10. – P. 1958–1970.
9. Copeland W. E., Wolke D., Angold A., Costello E. J. Adult Psychiatric Outcomes of Bullying and Being Bullied by Peers in Childhood and Adolescence // JAMA Psychiatry. – 2013. – Vol. 70, No. 4. – P. 419–426.
10. UNESCO. Behind the Numbers: Ending School Violence and Bullying. – Paris: UNESCO, 2019.
11. United Nations. Convention on the Rights of the Child. – General Assembly Resolution 44/25, 20 November 1989.
12. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son *«Ta’lim to‘g‘risida»*gi Qonuni. – Lex.uz
13. O‘zbekiston Respublikasining 2008-yil 7-yanvardagi O‘RQ-139-son *«Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»*gi Qonuni. – Lex.uz
14. O‘quvchilarning ta’lim olishiga qaysi omillar salbiy ta’sir qiladi // Yuz.uz (Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti tahlili asosida). – Manba
15. Maktabdagi ta’qib va zo‘ravonlikka qarshi loyiha ishlab chiqiladi // Kun.uz. – 2019-yil 21-yanvar. – Manba
16. Bullying in an Educational Environment // Al-Farabi Kazakh National University. – 2025-yil 26-mart. – Source