INGLIZ VA O‘ZBEK LINGVOMADANIYATIDA GENDER STEREOTIPLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/6zh5w391Kalit so‘zlar:
gender, gender stereotipi, lingvomadaniyat, ingliz tili, o‘zbek tili, qiyosiy tahlil, paremiologik birliklar, gender roli, milliy-madaniy xususiyat.Abstrak
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek lingvomadaniyatida gender stereotiplarining lisoniy ifodalanish xususiyatlari qiyosiy-lingvomadaniy nuqtayi nazardan tadqiq etilgan. Gender stereotiplari erkak va ayolga nisbatan jamiyatda tarixan shakllangan ijtimoiy-madaniy tasavvurlarni aks ettiruvchi hodisa sifatida talqin qilinib, ularning leksik birliklar, frazeologizmlar, maqol va matallar hamda baholovchi ifodalarda namoyon bo‘lishiga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqotda asosiy metod sifatida qiyosiy-lingvomadaniy tahlildan foydalanilgan. Ingliz va o‘zbek tillaridagi genderga oid birliklar tashqi ko‘rinish, xarakter va shaxsiy sifatlar, intellektual xususiyatlar, oilaviy rol, kasbiy faoliyat, ijtimoiy maqom hamda xulq-atvor kabi yetti semantik mezon asosida tahlil qilingan. Natijalar har ikki lingvomadaniyatda erkak obrazi ko‘proq qat’iyat, ijtimoiy faollik va boshqaruv bilan, ayol obrazi esa oila, tarbiya, tashqi ko‘rinish va xulq-atvorni normativ baholash bilan bog‘lanishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, ingliz lingvomadaniyatida gender-neytral nominatsiyaga moyillik kuchayayotgani, o‘zbek lingvomadaniyatida esa oilaviy va jamoaviy qadriyatlar bilan bog‘liq stereotipik modellar nisbatan barqaror saqlanib qolayotgani aniqlandi. Tadqiqot gender stereotiplarining universal hamda milliy-spetsifik xususiyatlarini yoritishga xizmat qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Sczesny S., Formanowicz M., Moser F. Can Gender-Fair Language Reduce Gender Stereotyping and Discrimination? // Frontiers in Psychology. – 2016. – Vol. 7. – Article 25. – DOI: 10.3389/fpsyg.2016.00025
2. Fuertes-Olivera P. A. A Corpus-Based View of Lexical Gender in Written Business English // English for Specific Purposes. – 2007. – Vol. 26, No. 2. – P. 219–234. – DOI: 10.1016/j.esp.2006.07.001
3. Kennison S. M., Trofe J. L. Comprehending Pronouns: A Role for Word-Specific Gender Stereotype Information // Journal of Psycholinguistic Research. – 2003. – Vol. 32. – P. 355–378. – DOI: 10.1023/A:1023599719948
4. Siyanova-Chanturia A., Warren P., Pesciarelli F., Cacciari C. Gender Stereotypes Across the Ages: On-Line Processing in School-Age Children, Young and Older Adults // Frontiers in Psychology. – 2015. – Vol. 6. – Article 1388. – DOI: 10.3389/fpsyg.2015.01388
5. Lindqvist A., Renström E. A., Gustafsson Sendén M. Reducing a Male Bias in Language? Establishing the Efficiency of Three Different Gender-Fair Language Strategies // Sex Roles. – 2019. – Vol. 81. – P. 109–117. – DOI: 10.1007/s11199-018-0974-9
6. Usmanova Sh., Khodjaeva N., Shamsieva Sh., Saidakbarova S., Mirkhamidova N. Social, Cultural, and Linguistic Characteristics of Uzbek Gender Stereotypes // Dragoman Journal of Translation Studies. – 2025. – Source
7. Iskandarova Sh. M. Forms of Communication in Uzbek Speech Culture : doctoral dissertation. – Samarqand, 1993. – Source
8. Anvarova S. Gender Stereotypical Representations of Female and Male Behavior in Uzbek and English Proverbs // Oriental Journal of Philology. – 2026. – Vol. 6, No. 5. – P. 71–78. – DOI: 10.37547/supsci-ojp-06-05-08