BO‘LAJAK KIMYO FANI O‘QITUVCHILARIDA EKOLOGIK ONG VA EKOLOGIK MADANIYAT TAMOYILLARINI SHAKLLANTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.67227/pt9fyf34Kalit so‘zlar:
ekologik ong, ekologik madaniyat, bo‘lajak kimyo o‘qituvchisi, ekologik kompetentlik, yashil kimyo, ekologik ta’lim, pedagogik tajriba-sinov, refleksiya.Abstrak
Mazkur maqolada bo‘lajak kimyo fani o‘qituvchilarida ekologik ong va ekologik madaniyat tamoyillarini shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot Farg‘ona davlat universitetida “Kimyo o‘qitish metodikasi” yo‘nalishining 3-bosqichida tahsil olayotgan 47 nafar talaba ishtirokida pedagogik tajriba-sinov asosida tashkil etildi. Talabalarning ekologik ongi va madaniyati kognitiv, qadriyatli-motivatsion, faoliyatli-amaliy va refleksiv mezonlar bo‘yicha pre-test va post-test orqali baholandi. Ekologik keyslar, muammoli topshiriqlar, laboratoriya mashg‘ulotlari va yashil kimyo tamoyillariga asoslangan faoliyatlardan foydalanish natijasida barcha mezonlar bo‘yicha ijobiy dinamika qayd etildi. Olingan natijalar kimyo ta’limida “bilim – qadriyatli munosabat – amaliy faoliyat – refleksiya” ketma-ketligiga asoslangan integrativ yondashuvning samaradorligini ko‘rsatadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Chen M., Jeronen E., Wang A. What Lies Behind Teaching and Learning Green Chemistry to Promote Sustainability Education? A Literature Review // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2020. – Vol. 17, No. 21. – Article 7876. – DOI: 10.3390/ijerph17217876
2. Aydin Gunbatar S., Ekiz Kiran B., Boz Y., Oztay E. S. A Systematic Review of Green and Sustainable Chemistry Training Research with Pedagogical Content Knowledge Framework: Current Trends and Future Directions // Chemistry Education Research and Practice. – 2025. – Vol. 26. – P. 34–52. – DOI: 10.1039/D4RP00166D
3. Nahlik P., Kempf L., Giese J., Kojak E., Daubenmire P. L. Developing Green Chemistry Educational Principles by Exploring the Pedagogical Content Knowledge of Secondary and Pre-Secondary School Teachers // Chemistry Education Research and Practice. – 2023. – Vol. 24. – P. 283–298. – DOI: 10.1039/D2RP00229A
4. Karpudewan M., Ahmad N. J. Educating for a Sustainable Future: A Pedagogical Model for Green and Sustainable Chemistry in a Teacher Education Program // Green Chemistry Letters and Reviews. – 2026. – Vol. 19, No. 1. – DOI: 10.1080/17518253.2026.2651479
5. Widyantoro C., Han J. Y., Ong J. S. H., Goh K. H., Fung F. M. Teaching Sustainability Through Green Chemistry: An Experiential Learning Approach // Journal of Chemical Education. – 2025. – Vol. 102, No. 7. – P. 2743–2754. – DOI: 10.1021/acs.jchemed.4c01476
6. Aliqulova M. M. Bo‘lajak pedagoglarning ekologik madaniyatini rivojlantirish asoslari: monografiya. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2015. – 188 b. – Manba
7. Murtozayeva M. M. Oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak pedagoglarning ekologik kompetentligini rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish : pedagogika fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi. – Toshkent, 2022. – Manba
8. Анискин С. В. Формирование экологической культуры будущего учителя в процессе обучения в педагогическом университете : диссертация. – Источник
9. González-García P. J., Marbà-Tallada A., Espinet M. A Model of Curricular Content for the Educational Reconstruction of Green Chemistry // Chemistry Education Research and Practice. – 2023. – Vol. 24. – P. 1190–1203. – DOI: 10.1039/D3RP00063J
10. Murtozayeva M. M. Zamonaviy ta’limni raqamlashtirish jarayonlari va talabalarda ekopedagogik kompetentlikni rivojlantirish istiqbollari // Ta’lim maydoni tendensiyalari. – 2025. – Vol. 1, No. 1. – B. 35–39. – DOI: 10.5281/zenodo.15362107