А.K. TOLSTOYNING «KNYAZ SEREBRYANIY» ROMANIDA TARIXIY HIKOYA BAYONINING JANR SHAKLLANTIRUVCHI TAMOYILI SIFATIDA QAHRAMONNING MILLIY-AXLOQIY IDEALI
DOI:
https://doi.org/10.67227/kceekn89Kalit so‘zlar:
«Knyaz Serebryaniy», milliy-axloqiy ideal, Valter Skott an’anasi, adabiy tip.Abstrak
Maqolada A. K. Tolstoyning «Knyaz Serebryaniy: Ivan Grozniy davri haqida qissa» romanidagi qahramonning milliy-axloqiy ideali shunchaki syujetga hamrohlik qiluvchi mavzuiy xususiyat sifatida emas, balki tarixiy hikoya janrini belgilovchi fundamental tamoyil sifatida tahlil qilinadi. Roman syujeti va kompozitsion tuzilishi, undagi obrazlar tizimi hamda Nikita Serebryaniy siymosiga oid tanqidiy qarashlar tarixi shuni ko‘rsatadiki, asarning ko‘p tarmoqli va polifonik syujeti sadoqat, fidoyilik hamda qonunga rioya qilish ideallarining uzluksiz sinovi atrofida qurilgan. Bundan tashqari, M. E. Saltikov-Shchedrin davridan beri keng tarqalgan bosh qahramonni psixologik jihatdan «bir o‘lchamli» shaxs sifatida baholashga oid qarashga aniqlik kiritish talab etiladi: Serebryaniyning nisbatan psixologik soddaligi badiiy kamchilik emas, balki umumlashtirilgan milliy arxetipni yaratishga qaratilgan janr strategiyasining ataylab tanlangan natijasidir. Tadqiqot tarixiy roman nazariyasi (G. Lukach, S. M. Petrov, B. G. Reyzov, A. S. Nemzer) hamda qiyosiy-tipologik tahlil usullariga asoslangan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Веселовский А. Н. Историческая поэтика / вступ. ст. И. К. Горского; сост. и коммент. В. В. Мочаловой. – Ленинград: Художественная литература, 1980. – С. 53–55, 300–307, 494–499. URL: https://search.rsl.ru/ru/search#q=Веселовский%20Историческая%20поэтика%201980
2. Жирмунский В. М. Сравнительное литературоведение: Восток и Запад: избранные труды. – Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1979. – 493 с. URL: https://search.rsl.ru/ru/record/01007623589
3. Лукач Г. Исторический роман // Литературный критик. – 1937. – № 7, 12; 1938. – № 1, 7–9.
4. Немзер А. С. Вальтер-скоттовский историзм, его русские изводы и «Князь Серебряный» // The Real Life of Pierre Delalande: Studies in Russian and Comparative Literature to Honor Alexander Dolinin. – Stanford, 2007. – Stanford Slavic Studies. – Vol. 33. URL: https://pub.wikireading.ru/129154
5. Петров С. М. Русский исторический роман XIX века. – 2-е изд. – Москва: Художественная литература, 1984. – 373 с. URL: https://imwerden.de/pdf/petrov_russky_istorichesky_roman_xix_veka_1984__ocr.pdf
6. Реизов Б. Г. Французский исторический роман в эпоху романтизма. – Ленинград: Государственное издательство художественной литературы, 1958. – 565, [2] с. URL: https://istmat.org/node/29060
7. Салтыков-Щедрин М. Е. «Князь Серебряный» А. Толстого // Салтыков-Щедрин М. Е. Собрание сочинений: в 20 т. – Москва: Художественная литература, 1966. – Т. 5. – С. 352–361. URL: https://rvb.ru/saltykov-shchedrin/01text/vol_05/01text/0134.htm
8. Толстой А. К. Князь Серебряный: повесть времен Иоанна Грозного // Толстой А. К. Собрание сочинений: в 4 т. / сост. и общ. ред. И. Г. Ямпольского. – Москва: Правда, 1980. – Т. 2: Художественная проза. – 399 с. URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_000999229/