TA’LIM TIZIMIDA KORRUPSIYAGA QARSHI MADANIYAT VA AXLOQIY IMMUNITETNI SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-FALSAFIY ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/rb20vp16Kalit so‘zlar:
korrupsiyaga qarshi madaniyat, axloqiy immunitet, ijtimoiy ong, huquqiy ong, akademik halollik, korrupsiyaning normallashuvi, axloqiy tarbiya, ta’lim tizimi.Abstrak
Maqolada ta’lim tizimida korrupsiyaga qarshi madaniyat va axloqiy immunitetni shakllantirishning ijtimoiy-falsafiy asoslari tadqiq etilgan. “Axloqiy immunitet” tushunchasiga konseptual ta’rif berilib, uning kognitiv, aksiologik, emotsional-irodaviy va praksiologik komponentlardan iborat tuzilmaviy modeli hamda individual, institutsional va ijtimoiy darajalari asoslab berilgan. N. Luman, J. Habermas, L. Kolberg, E. Dyurkgeym konsepsiyalari, shuningdek, korrupsiyaning normallashuvi va axloqiy chekinish mexanizmlari haqidagi tadqiqotlar asosida ta’lim muhitida axloqiy immunitetni zaiflashtiruvchi omillar va uni shakllantirish mexanizmlari aniqlangan. Natijalar ta’lim muassasalarida korrupsiyaga qarshi tarbiyani tashqi nazoratga tayanishdan ichki axloqiy ishonchni shakllantirishga yo‘naltirish zarurligini ko‘rsatadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. O‘zbekiston Respublikasining 2008-yil 7-iyuldagi O‘RQ-158-son «Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasiga (Nyu-York, 2003-yil 31-oktabr) O‘zbekiston Respublikasining qo‘shilishi to‘g‘risida»gi Qonuni // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami. – 2008. – № 28. – 260-modda. URL: https://lex.uz/docs/-1369505
2. O‘zbekiston Respublikasining 2017-yil 3-yanvardagi O‘RQ-419-son «Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi Qonuni // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami. – 2017. – № 1. – 2-modda. URL: https://lex.uz/docs/-3088008
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 27-maydagi PF-5729-son «O‘zbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni. URL: https://lex.uz/docs/-4355387
4. O‘zbekiston Respublikasi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi. Oliy ta’lim sohasidagi korrupsiyaviy xavf-xatarlarni o‘rganish va tahlil qilish yuzasidan ma’lumotnoma. – Toshkent, 2023-yil 12-may.
5. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi. Jinoyatlarga imkon bergan sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf etish to‘g‘risida: taqdimnoma. – 2024-yil 7-may.
6. Heyneman S. P. Education and Corruption // International Journal of Educational Development. – 2004. – Vol. 24, № 6. – P. 637–648. – DOI: 10.1016/j.ijedudev.2004.02.005. URL: https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2004.02.005
7. Saidov A., Tojixonov U. Davlat va huquq nazariyasi. – 2-jild. – Toshkent: Adolat, 2001.
8. Xalilov E. X. Ijtimoiy turmushda huquqiy ongning o‘rni. – Toshkent: O‘zbekiston, 1997. URL: aniqlanmadi.
9. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1997-yil 29-avgustdagi 466-I-son «Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi to‘g‘risida»gi Qarori. URL: https://lex.uz/uz/actinfo/correspondents/-251296 (hujjatni ko‘rsatuvchi Lex.uz ro‘yxati).
10. Mirzayev R. I. O‘zbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashishning konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari (ta’lim tizimi misolida). – Toshkent: Impress Media, 2024.
11. Mirzayev R. I. Akademik halollik – korrupsiyaning oldini olishning muhim vositasi. – Toshkent: Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, 2022.
12. Абрамов Р. А. Вопросы формирования антикоррупционного мировоззрения в обществе // Актуальные проблемы экономики и права. – 2014. – № 3. – С. 178–186.
13. Habibullayev M. O. Yangi O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashning ma’naviy-ma’rifiy omillari: ijtimoiy-falsafiy tahlil. – Namangan, 2024.
14. Ashforth B. E., Anand V. The Normalization of Corruption in Organizations // Research in Organizational Behavior. – 2003. – Vol. 25. – P. 1–52. – DOI: 10.1016/S0191-3085(03)25001-2. URL: https://doi.org/10.1016/S0191-3085(03)25001-2
15. Bandura A. Moral Disengagement in the Perpetration of Inhumanities // Personality and Social Psychology Review. – 1999. – Vol. 3, № 3. – P. 193–209. – DOI: 10.1207/S15327957PSPR0303_3. URL: https://doi.org/10.1207/S15327957PSPR0303_3
16. Karimova G. A. Ta’lim tizimida korrupsiyaga qarshi kurashishning ijtimoiy-falsafiy omillari: monografiya. – Toshkent: Makon ziyo nuri, 2026. – 156 b.
17. Luhmann N. Social Systems / translated by J. Bednarz Jr., D. Baecker. – Stanford: Stanford University Press, 1995. URL: https://search.worldcat.org/title/social-systems/oclc/720027811
18. Habermas J. The Theory of Communicative Action. Vol. 1: Reason and the Rationalization of Society / translated by T. McCarthy. – Boston: Beacon Press, 1984. URL: https://books.google.com/books?id=zIDeAAAAMAAJ
19. Kohlberg L. The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and the Idea of Justice. – San Francisco: Harper & Row, 1981. – 441 p. URL: https://books.google.com/books?id=uTsRAQAAIAAJ
20. Durkheim E. Moral Education: A Study in the Theory and Application of the Sociology of Education / translated by E. K. Wilson, H. Schnurer. – New York: Free Press of Glencoe, 1961. – 288 p. https://openlibrary.org/books/OL6270066M/Moral_education
21. Nussbaum M. C. Creating Capabilities: The Human Development Approach. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 2011. – 256 p. – DOI: 10.4159/harvard.9780674061200. URL: https://doi.org/10.4159/harvard.9780674061200
22. Мамардашвили М. К. Введение в философию // Философские чтения. – Санкт-Петербург: Азбука-классика, 2002. – 832 с. URL: https://books.google.com/books?id=4niAAAAAMAAJ
23. Abdullayeva M. E. Xalq ta’limi sohasida korrupsiyaning oldini olish masalalari. – Toshkent: Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, 2023.
24. Xidirov X. I. O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashning ijtimoiy-siyosiy va ma’naviy-ma’rifiy jihatlari. – Samarqand, 2022.
25. Foucault M. Discipline and Punish: The Birth of the Prison / translated by A. Sheridan. – New York: Pantheon Books, 1977. – 333 p. URL: https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000006187837
26. Putnam R. D. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. – New York: Simon & Schuster, 2000. – 541 p. URL: https://robertdputnam.com/bowling-alone/
27. Aripov A. S. Korrupsiyaga qarshi kurashish sohasini takomillashtirish // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. – 2022. – Vol. 2, № 3. – B. 555–563. URL: https://www.oriens.uz/uz/journal/article/korrupsiyaga-qarshi-kurashish-sohasini-takomillashtirish/