TEJAMKORLIK – O‘ZBEK TILI QURILISHINING BOSH XUSUSIYATI
DOI:
https://doi.org/10.67227/v78vqk38Kalit so‘zlar:
o‘zbek tili qurilishi, tejamkorlik prinsipi, agglyutinativ tillar, flektiv tillar, fe’l o‘zagi, lisoniy va grammatik ma’no, lingvofalsafa, qiyosiy-tipologik tilshunoslik.Abstrak
Maqolada nazariy tilshunoslik asoschisi V. fon Humboldt hamda L. Weisgerber, G‘. Zikrillayev va boshqa olimlarning lingvofalsafiy qarashlariga tayanilgan holda o‘zbek tili qurilishining bosh xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda sho‘ro tilshunosligida shakllangan “agglyutinativ tillarda affikslar faqat bir ma’noli, flektiv tillarda esa ko‘p ma’noli bo‘ladi” degan g‘oya ilmiy asosda rad etiladi. O‘zbek tilida fe’l o‘zagining nol shaklda ham lug‘aviy, ham keng ko‘lamli grammatik hamda kommunikativ (predikativ) ma’no anglatish imkoniyati amaliy misollar bilan isbotlanib, o‘zbek tili qurilishining bosh xususiyati tejamkorlik prinsipi ekanligi asoslanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Чесноков П. В. Неогумбольдтианство // Философские основы зарубежных направлений в языкознании / отв. ред. В. З. Панфилов. – Москва: Наука, 1977. – С. 7–62, 51. URL: https://ru.djvu.online/file/YJMSggme4CFja
2. Eltazarov J. O‘zbek tilida so‘z turkumlari chegarasining neytrallashuvi va so‘zlarning qisqaruv hodisasi. – Toshkent: Fan, 2004.
3. Гумбольдт В. фон. О различии строения человеческих языков и его влиянии на духовное развитие человеческого рода / пер. с нем. П. С. Билярского. – Санкт-Петербург: Типография Императорской Академии наук, 1907. – С. 119.
4. Мельников Г. П. Системная типология языков: синтез морфологической классификации языков со стадиальной. – Москва, 1980. – С. 124. URL: https://www.philol.msu.ru/~lex/melnikov/meln_syst/content.htm
5. Реформатский А. А. Введение в языковедение: учебное пособие для педагогических институтов. – Москва: Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства просвещения РСФСР, 1955. – 396 с. – С. 212. URL: https://books.google.com/books?id=2H27zwEACAAJ
6. Вайсгербер Й. Л. Язык и философия // Вопросы языкознания. – 1993. – № 2. – С. 114–124, 114, 116. URL: https://vja.ruslang.ru/ru/archive/1993-2/114-124
7. Zikrillayev G‘. O‘zbek va rus tillari qurilishining qiyosiy tahlili. – Toshkent: Fan, 2004. – B. 43–57.
8. Zikrillayev G‘. O‘zbek tili qurilishining bosh xususiyati (yoki O‘zbek tilshunosligining nazariy masalalari). – Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. – B. 63–65.