XORAZM SHEVALARIDA QON-QARINDOSHLIK VA NIKOH QARINDOSHLIGINI IFODALOVCHI TERMINLARNING LEKSIK-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/qj405618Kalit so‘zlar:
Xorazm shevalari, dialektal leksika, qarindoshlik terminlari, qon-qarindoshlik, nikoh qarindoshligi, leksik-semantik tahlil, etnolingvistika, lingvomadaniyat, oila, milliy qadriyat.Abstrak
Mazkur maqolada Xorazm shevalarida qon-qarindoshlik va nikoh orqali yuzaga keladigan qarindoshlik munosabatlarini ifodalovchi terminlarning leksik-semantik xususiyatlari tahlil qilinadi. Qarindoshlik terminlari xalqning tarixiy taraqqiyoti, oilaviy munosabatlari, ijtimoiy tuzilishi, urf-odat va an’analarini o‘zida aks ettiruvchi muhim etnolingvistik birliklar sifatida baholanadi. Xorazm shevalarida uchraydigan ota, ona, aka, uka, opa, singil, bobo, buvi, amaki, tog‘a, xola, amma, jiyan, kuyov, kelin, qaynata, qaynana, qayinaka, qayinuka, quda, qudag‘ay singari birliklarning ma’no doirasi, semantik munosabatlari va qo‘llanish xususiyatlari yoritiladi. Qon-qarindoshlik va nikoh qarindoshligi terminlarining semantik tasnifi orqali Xorazm shevalarining o‘ziga xos jihatlari hamda mazkur birliklarda xalqning oilaviy qadriyatlari va milliy-madaniy dunyoqarashining namoyon bo‘lishi asoslanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Abdullayev F. Xorazm shevalari. I. O‘zbek tilining o‘g‘uz lahjasi. – Toshkent: Fan, 1961
2. Abdullayev F. Xorazm shevalari. II. Xorazm shevalarining lug‘ati. – Toshkent: Fan, 1961.
3. Shoabdurahmonov Sh., Asqarova M., Hojiyev A., Rasulov I., Doniyorov X. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: O‘qituvchi, 1980.
4. Reshetov V. V., Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek dialektologiyasi: darslik. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 232 b. URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books/3942
5. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining etimologik lug‘ati. – Toshkent: Universitet, 2000. – 599 b. URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books/15540
6. Mahmud Koshg‘ariy. Devonu lug‘otit turk: 3 jildlik / tarjimon va nashrga tayyorlovchi S. Mutallibov. – Toshkent: Fan, 1960–1963. – I jild: 1960. – 529 b.; II jild: 1961. – 488 b.; III jild: 1963. – 468 b. URL: https://n.ziyouz.com/kutubxona/durdona-to-plamlar/mahmud-koshg-ariy-devonu-lug-otut-turk-3-jildlik-1960-1963
7. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 5 jildlik / A. Madvaliyev tahriri ostida. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006–2008. URL: https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/maqolalar/bitmas-xazina (nashr haqidagi bibliografik ma’lumot).
8. Sodiqov Q. Turkiy til tarixi: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik instituti, 2009. URL: https://www.scribd.com/document/377476318/1sodiqov-Qosimjon-Turkiy-Til-Tarixi
