INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI FRAZEOLOGIK TIZIMIDA INSONNING IJTIMOIY MAQOMI VA IJTIMOIY MUNOSABATLARNING KONSEPTUALLASHUVI
DOI:
https://doi.org/10.67227/5adxsa21Kalit so‘zlar:
ijtimoiy maqom, frazeologizm, ijtimoiy munosabat, qo‘li uzun, qo‘li kalta, silver spoon, ijtimoiy ierarxiya, konnotatsiya, qiyosiy tahlil.Abstrak
Maqolada ingliz va o‘zbek tillari frazeologik tizimida insonning ijtimoiy maqomi, moddiy imkoniyati, ta’sir doirasi va jamiyatdagi kuch munosabatlarining ifodalanishi real matn materiallari asosida qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot markaziga o‘zbek tilidagi qo‘li uzun, qo‘li kalta kabi somatik frazeologizmlar hamda ingliz tilidagi born with a silver spoon in one’s mouth, upper crust, big cheese, top dog, climb the social ladder, from rags to riches, down and out, live from hand to mouth singari birliklar qo‘yildi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy maqom frazeologiyada faqat boylik yoki kambag‘allikni nomlash bilan cheklanmaydi: u resursga egalik, qaror qabul qilish imkoniyati, boshqalarga ta’sir o‘tkazish, ijtimoiy ko‘tarilish va ijtimoiy himoyasizlik kabi munosabatlarni ham obrazli shaklda ifodalaydi. O‘zbek matnlarida qo‘l komponentining “imkoniyat–ta’sir” munosabatini ifodalashi ayniqsa faol bo‘lsa, ingliz frazeologiyasida moddiy predmet, vertikal fazo va ijtimoiy ierarxiya obrazlari yetakchi o‘rin tutadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. To‘ramurod K. Palov: hikoya // Ziyouz elektron kutubxonasi. – 2016. – 4-mart. URL: https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/uzbek-nasri/karimberdi-to-ramurod-1960/karimberdi-to-ramurod-palov-hikoya
2. Muxtor A. Shodirxayol. – Toshkent, 2017. – B. 18.
3. Qahhor A. Bemor: hikoya // Hikoyalar. URL: https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/25-o-zbek-nasri
4. Power P. B. Born with a Silver Spoon in His Mouth. – London, 1870. – P. 50.
5. Kelly J. A Complete Collection of Scottish Proverbs: Explained and Made Intelligible to the English Reader. – London: William and John Innys, 1721. – P. 101. URL: https://archive.org/details/completecollecti00kell
6. Fernando C. Idioms and Idiomaticity. – Oxford: Oxford University Press, 1996. URL: https://books.google.com/books?q=Chitra+Fernando+Idioms+and+Idiomaticity+1996
7. Moon R. Fixed Expressions and Idioms in English: A Corpus-Based Approach. – Oxford: Clarendon Press, 1998. – DOI: 10.1093/oso/9780198236146.001.0001. URL: https://doi.org/10.1093/oso/9780198236146.001.0001
8. Cowie A. P. (ed.). Phraseology: Theory, Analysis, and Applications. – Oxford: Clarendon Press, 1998. – 258 p. – DOI: 10.1093/oso/9780198294252.001.0001. URL: https://doi.org/10.1093/oso/9780198294252.001.0001
9. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 408 b. URL: https://www.ziyouz.com/kutubxona/barcha-kitoblar?showall=1
10. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 5 jildlik / A. Madvaliyev tahriri ostida. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006–2008. URL: https://izoh.uz/