INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KIRITMALARNING SEMANTIK-GRAMMATIK XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/w63g0z60Kalit so‘zlar:
kiritma konstruksiya, ingliz tili, o‘zbek tili, semantik-grammatik xususiyat, qiyosiy sintaksis, parentetik birlik, struktur-semantik tahlil, sintaktik mustaqillik, kommunikativ-pragmatik funksiya, grammatik tipologiya.Abstrak
Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi kiritma konstruksiyalarning semantik-grammatik xususiyatlari qiyosiy-tipologik va struktur-semantik yondashuvlar uyg‘unligida tahlil qilinadi. Kiritmalarning sintaktik mustaqilligi, asosiy gap bilan mazmuniy aloqasi, strukturaviy modellari, pozitsion imkoniyatlari hamda kommunikativ-pragmatik vazifalari qiyoslanadi. Ingliz tilidagi parenthetical constructions, comment clauses va supplementary constructions tushunchalari bilan o‘zbek tilidagi kiritma konstruksiyalar o‘rtasidagi funksional yaqinlik va terminologik farqlar yoritiladi. Izohlash, aniqlashtirish, baholash, qo‘shimcha axborot berish va axborot manbasini ko‘rsatish kabi vazifalar muallif tomonidan tuzilgan qiyosiy misollar yordamida ochib beriladi. Tahlil kiritmalarning mazmuniy o‘xshashligi ularning grammatik shaklan to‘liq muvofiqligini bildirmasligini ko‘rsatadi. Kiritmalarni kirish birliklar va ajratilgan bo‘laklardan farqlashda bir nechta mezonni birgalikda qo‘llash zarurligi asoslanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Quirk R., Greenbaum S., Leech G., Svartvik J. A Comprehensive Grammar of the English Language. – London: Longman, 1985. – 1779 p. – URL: https://glottolog.org/resource/reference/id/37735.
2. Greenbaum S. The Oxford English Grammar. – Oxford: Oxford University Press, 1996. – 652 p. – URL: https://books.google.com/books/about/The_Oxford_English_Grammar.html?id=62k6nwEACAAJ.
3. Leech G., Svartvik J. A Communicative Grammar of English. – 3rd ed. – London: Longman, 2002. – 440 p. – URL: https://search.worldcat.org/title/A-communicative-grammar-of-English/oclc/59468296.
4. The Cambridge Grammar of the English Language / ed. by R. Huddleston, G. K. Pullum. – Cambridge: Cambridge University Press, 2002. – DOI: 10.1017/9781316423530. – URL: https://doi.org/10.1017/9781316423530.
5. G‘ulomov A., Asqarova M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Sintaksis. – Toshkent: O‘qituvchi, 1987. – URL: https://lib.jdpu.uz/storage/uploads/files/Hozirgi%20o%60zbek%20adabiy%20tili.2020.pdf.
6. Toshaliyev I. Hozirgi o‘zbek adabiy tilida kiritma konstruksiyalar. – Toshkent: Fan, 1976. – 124 b. – URL: https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/9-o-zbek-adabiy-tili?download=11273:irisali-toshaliyev-hozirgi-o-zbek-adabiy-tilida-kiritma-konstruksiyalar.
7. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi (Sintaksis). – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 229 b. – URL: https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA88702695.
8. Nurmonov A., Mahmudov N., Ahmedov A., Solixo‘jayeva S. O‘zbek tilining mazmuniy sintaksisi. – Toshkent: Fan, 1992. – 292 b. – URL: https://lib.jdpu.uz/storage/uploads/files/Hozirgi%20o%60zbek%20adabiy%20tili.2020.pdf.
9. Bilveren T. Özbekçede kirish/kiritma Söz Yapıları Üzerine // Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi. – 2023. – № 13. – P. 1089–1101. – DOI: 10.51531/korkutataturkiyat.1383090. – URL: https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1383090.
