O‘ZBEKISTON HUDUDINING PALEOGEOGRAFIK VA GEOMORFOLOGIK XUSUSIYATLARI: QUYI AMUDARYO VA OROLBO‘YI HUDUDLARINING QADIMGI TABIIY-GEOGRAFIK MUHITI

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/rd6v2c95

Kalit so‘zlar:

paleogeografiya, geomorfologiya, Quyi Amudaryo, Orolbo‘yi, Ustyurt, Oqchadaryo, Qizilqum, Amudaryo, paleolandshaft, qadimgi aholi, arxeologik manzilgohlar, gidrologik jarayonlar, tabiiy-geografik muhit.

Abstrak

Mazkur maqolada O‘zbekiston hududining paleogeografik va geomorfologik shakllanish jarayonlari, xususan, Quyi Amudaryo va Orolbo‘yi hududlarining qadimgi tabiiy-geografik muhiti tahlil qilinadi. XX asr va XXI asr boshlarida amalga oshirilgan geologik, geografik, paleogeografik, arxeologik hamda etnografik tadqiqotlarda keltirilgan ma’lumotlar nazariy-qiyosiy yondashuv asosida umumlashtirilgan. Tadqiqotda Ustyurt platosi, Qizilqum va Qoraqum hududlari, Amudaryoning qadimgi o‘zanlari, Oqchadaryo havzasi, Sulton Uvays tog‘i hamda Orolbo‘yi hududlarining geomorfologik va gidrologik xususiyatlari yoritilgan. Shuningdek, tabiiy-geografik muhitdagi o‘zgarishlarning qadimgi aholi manzilgohlarining shakllanishi, joylashuvi va xo‘jalik faoliyatiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Quyi Amudaryo hududining suv resurslari, allyuvial yotqiziqlari, o‘simlik va hayvonot dunyosi qadimgi jamiyatlarning yashash sharoitlarini belgilovchi muhim omillar sifatida baholanadi. Tadqiqot natijalari hududning tarixiy-geografik rivojlanishini paleogeografik jarayonlar bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganish imkonini beradi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Авдусин Д. А. Основы археологии: учебник для вузов. – Москва: Высшая школа, 1989. – 335 с. – С. 20. – URL: https://search.rsl.ru/ru/record/01001461471

2. Андрианов Б. В. Древние оросительные системы Приаралья (в связи с историей возникновения и развития орошаемого земледелия). – Москва: Наука, 1969. – 254 с. – С. 98. – URL: https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RU_RGPU_BIBL_319151317/

3. Акулов В. В. Некоторые данные о древней дельте Амударьи // Известия Всесоюзного географического общества. Узбекский филиал. – Ташкент, 1957. – Т. III. – С. 42.

4. Baratov P. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1997. – B. 154–162. – URL: https://akbt.urspi.uz/uz/books/4639

5. Итина М. А. Памятники эпохи неолита и бронзы // Древности Южного Хорезма: Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции. – Москва: Наука, 1991. – Т. XVI. – С. 51–80.

6. Jabbarov I. Yuksak madaniyat va noyob ma’naviyat maskani: tarixiy-etnografik lavhalar. – Toshkent: O‘zbekiston, 2012. – 318 b. – B. 32. – URL: https://iucat.iu.edu/iuk/13614444

7. Кесь А. С. Антропогенное воздействие на формирование рельефа аллювиально-дельтовых равнин Амударьи // Культура и искусство древнего Хорезма. – Москва: Наука, 1981. – С. 72–80. – URL: https://www.tadqiqot.uz/index.php/jms/article/view/11902

8. Кесь А. С. Аральское море в голоцене // Этнография и археология Средней Азии. – Москва: Наука, 1979. – С. 19–23. – URL: https://www.kronk.spb.ru/library/1979-m-easa.htm

9. Sobirov Q. Xorazmning qishloq va shaharlari mudofaa inshootlari. – Toshkent: Fan, 2009. – B. 13. – URL: https://www.supportscience.uz/index.php/ojss/article/view/2341

10. Тулепбергенов М. Ж., Турсунов М. Ж., Маткурбанова Г. К. Геоэкологическая оценка физико-географических условий Устюрта // Quyi Amudaryo regioni ijtimoiy-iqtisodiy muammolarining geografik yechimlari: respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. – Urganch, 2010. – B. 111–113.

11. Виноградов А. В., Итина М. А., Кесь А. С., Мамедов Э. Д. Палеогеографическая обусловленность расселения древнего человека в пустынях Средней Азии // Первобытный человек, его материальная культура и природная среда в плейстоцене и голоцене: материалы симпозиума. – Москва: Наука, 1974. – С. 290–295. – URL: https://archaeolog.ru/media/books_sov_archaeology/2005_book03.pdf

12. Виноградов А. В. Древние охотники и рыболовы Среднеазиатского междуречья // Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции. – Москва: Наука, 1981. – Т. XIII. – 172 с. – С. 155. – URL: https://books.google.com/books?id=cK9BAAAAYAAJ

13. Виноградов А. В. Неолитические памятники Хорезма // Материалы Хорезмской экспедиции. – Москва: Наука, 1968. – Вып. 8. – 176 с. – С. 33. – URL: https://catalogue.frantiq.fr/bib/732822

14. Shonazarov Sh. V. Geoarxeologiya. – Toshkent, 2019. – B. 175.

15. Цинзерлинг В. В. Орошение на Амударье: общие основания оросительного хозяйства, план водного хозяйства, первоочередные работы. – Москва: Издание Управления водного хозяйства Средней Азии, 1927. – 808 с. – С. 196–197. – URL: https://www.eecca-water.net/content/view/2438/24/lang,russian/

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-10-05

Qanday havola qilish kerak

O‘ZBEKISTON HUDUDINING PALEOGEOGRAFIK VA GEOMORFOLOGIK XUSUSIYATLARI: QUYI AMUDARYO VA OROLBO‘YI HUDUDLARINING QADIMGI TABIIY-GEOGRAFIK MUHITI. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(10), 63-67. https://doi.org/10.67227/rd6v2c95