OT KONSEPTINING INGLIZ TILIGA TARJIMASIDA PRAGMATIK OMILLARNING LINGVOKULTUROLOGIK XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/0p1whe45Kalit so‘zlar:
ot konsepti, pragmatik omillar, lingvokulturologiya, tarjimashunoslik, konseptual metafora, pragmatik adekvatlik, milliy-madaniy konnotatsiya, leksik ekvivalentlik, badiiy tarjima, kontekstual kompensatsiya.Abstrak
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi ot konseptining ingliz tiliga tarjimasida namoyon bo‘ladigan pragmatik omillar, ularning lingvokulturologik xususiyatlari hamda milliy-madaniy mazmunning tarjima jarayonida saqlanish masalalari tadqiq etiladi. Tadqiqotda ot konseptining denotativ, konnotativ, assotsiativ va kommunikativ-pragmatik jihatlari qiyosiy-pragmatik tahlil metodi asosida o‘rganiladi. O‘zbek tilidagi ot, tulpor, bedov, arg‘umoq kabi birliklar hamda ularning ingliz tilidagi muqobillari misolida leksik ekvivalentlik va pragmatik adekvatlik o‘rtasidagi munosabatlar yoritiladi. Shuningdek, ot obrazining xalq og‘zaki ijodi, badiiy matn va frazeologik birliklardagi ramziy vazifalari, tarjimada madaniy konnotatsiyalarning o‘zgarishi hamda kommunikativ maqsadning ifodalanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Tahlil natijasida konseptual-pragmatik mazmunning nisbatan to‘liq saqlanishi, qisman neytrallashuvi va kontekstual kompensatsiyasi kabi holatlar ajratiladi. Madaniy kontekst, matn janri, adresatning fon bilimlari va tarjimon strategiyasi tarjima muqobilini tanlashga ta’sir etuvchi muhim omillar sifatida tavsiflanadi. Tadqiqot natijalari milliy-madaniy konseptlarning tarjimasida semantik muvofiqlik bilan bir qatorda, pragmatik adekvatlikni ham ta’minlash zarurligini ko‘rsatadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Nida E. A., Taber C. R. The Theory and Practice of Translation. – Leiden: E. J. Brill, 1969. – 220 p. – URL: https://search.worldcat.org/title/79506.
2. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York: Prentice Hall International, 1988. – URL: https://search.worldcat.org/title/15052999.
3. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. – 3rd ed. – London; New York: Routledge, 2018. – 370 p. – URL: https://www.monabaker.org/publications/.
4. Venuti L. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. – London; New York: Routledge, 1995. – URL: https://search.worldcat.org/title/318201363.
5. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980. – URL: https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/M/bo3637992.html.
6. Kövecses Z. Metaphor: A Practical Introduction. – 2nd ed. – Oxford: Oxford University Press, 2010. – URL: https://books.google.com/books?id=PqC2y3FUJeIC.
7. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 92 b. – URL: https://akbt.terdpi.uz/uz/books/702.
8. Xudoyberganova D. Matnning antropotsentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 136 b. – URL: https://tai.academy.uz/sahifalar?subslug=kitoblar.
9. Mahmudov N., Xudoyberganova D. O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: Ma’naviyat, 2013. – 320 b. – URL: https://tai.academy.uz/en/pages/books.
10. Salomov G‘. Tarjima nazariyasiga kirish. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – URL: https://inlibrary.uz/index.php/geybulla-salomov/article/view/34151.
11. Salomov G‘. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1983. – URL: https://tiu-edu.uz/media/books/2025/01/10/Ochilov-tarjima_nazariyasi_va_amaliyoti_0u0ip24.pdf.
12. Sirojiddinov Sh., Odilova G. Badiiy tarjima asoslari. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2011. – URL: https://tiu-edu.uz/media/books/2025/01/10/Ochilov-tarjima_nazariyasi_va_amaliyoti_0u0ip24.pdf.