RAQAMLI KOMMUNIKATSIYA SHAROITIDA MASHINA TARJIMASI VA O‘ZBEK TILINING LINGVISTIK IDENTITETI
DOI:
https://doi.org/10.67227/a0ebf214Kalit so‘zlar:
mashina tarjimasi; o‘zbek tili; til identikligi; raqamli inklyuziya; korpuslarni boshqarish; lingvistik xilma-xillik; resurslari cheklangan tillar.Abstrak
Mashina tarjimasi raqamli kommunikatsiyada o‘zbek tilidan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishi mumkin, biroq avtomatlashtirilgan tarjima natijalarining mavjudligi o‘z-o‘zidan lingvistik identiklikning saqlanishini anglatmaydi. Ushbu maqolada tarjima texnologiyalari grammatik, leksik va madaniy ifoda imkoniyatlarini cheklamagan holda tilning funksional qo‘llanilishini qanday sharoitlarda qo‘llab-quvvatlashi mumkinligi o‘rganiladi. Tadqiqotda o‘zbek va turkiy tillarning lingvistik resurslari, mintaqaviy tarjima infratuzilmasi hamda nisbatan kichik til jamoalari uchun ishlab chiqilgan til texnologiyalariga oid ilmiy ishlarning maqsadli tanlangan narrativ sharhidan foydalaniladi. Konseptual sintez asosida raqamli muhitda mavjudlik, lingvistik reprezentatsiya va til egalarining qaror qabul qilish vakolati o‘rtasidagi farqlar ajratib ko‘rsatiladi. Maqolada ushbu uch jihatni o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqish zarurligi asoslanadi: tarjima qilingan kontent hajmining ortishi, agar tarjima natijalari ishonchsiz bo‘lsa yoki til egalari o‘z tillarini ifodalash uchun foydalaniladigan resurslarga ta’sir ko‘rsata olmasa, cheklangan ahamiyat kasb etadi. Maqolada korpus xilma-xilligi, ma’lumotlarning kelib chiqishi, terminologik rivojlanish va til jamoasi tomonidan ekspert baholash jarayonlarini o‘zaro bog‘lovchi lingvistik resurslarni boshqarish modeli taklif etiladi. Tadqiqotning ilmiy hissasi til identikligining saqlanishiga oid miqdoriy jihatdan o‘lchangan natijalarni da’vo qilishdan ko‘ra, raqamli inklyuziya til identikligini qo‘llab-quvvatlashi mumkin bo‘lgan mexanizmlarni aniqlashtirishdan iborat.
Yuklashlar
Havolalar
1. Li X., Tracey J., Grimes S., Strassel S. Uzbek-English and Turkish-English Morpheme Alignment Corpora // Proceedings of the Tenth International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2016). – European Language Resources Association, 2016. – P. 2925–2930. – URL: https://aclanthology.org/L16-1467/.
2. Mamasaidov M., Shopulatov A. Open Language Data Initiative: Advancing Low-Resource Machine Translation for Karakalpak // Proceedings of the Ninth Conference on Machine Translation. – Association for Computational Linguistics, 2024. – P. 606–613. – DOI: 10.18653/v1/2024.wmt-1.48.
3. Prieto J., Martinez C., Robles M., Moreno A., Palacios S., Manrique R. Translation Systems for Low-Resource Colombian Indigenous Languages, a First Step towards Cultural Preservation // Proceedings of the 4th Workshop on Natural Language Processing for Indigenous Languages of the Americas (AmericasNLP 2024). – Association for Computational Linguistics, 2024. – P. 7–14. – DOI: 10.18653/v1/2024.americasnlp-1.2.
4. Rikters M., Tomingas M., Tuisk T., Ernštreits V., Fishel M. Machine Translation for Livonian: Catering to 20 Speakers // Proceedings of the 60th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics. – 2022. – Vol. 2: Short Papers. – P. 508–514. – Association for Computational Linguistics. – DOI: 10.18653/v1/2022.acl-short.55.
5. Tukeyev U., Shormakova A., Karibayeva A., Rakhimova D., Abduali B., Amirova D., Rakhmanberdi N., Aliyev R. An Integrated Approach to Adapting Open-Source AI Models for Machine Translation of Low-Resource Turkic Languages // Computers. – 2026. – Vol. 15, № 2. – Article 73. – DOI: 10.3390/computers15020073.
