MAKTABGACHA TA’LIMDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/fe145608Kalit so‘zlar:
maktabgacha ta’lim, sun’iy intellekt, raqamli texnologiyalar, AI-savodxonlik, adaptiv ta’lim, individuallashtirish, kognitiv rivojlanish, pedagogik texnologiyalar, raqamli xavfsizlik, ta’lim monitoringi.Abstrak
Mazkur sharhli maqolada maktabgacha ta’limda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari mavjud ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot tizimli va narrativ adabiyotlar sharhi (systematic/narrative literature review) metodiga asoslangan bo‘lib, xalqaro ilmiy bazalardagi tadqiqotlar hamda O‘zbekiston olimlarining maktabgacha ta’limda raqamli texnologiyalar, mediata’lim, STEAM va ta’lim sifatini boshqarishga oid ilmiy ishlari qiyosiy umumlashtirilgan. Sharh natijasida sun’iy intellektdan foydalanishning yettita asosiy pedagogik yo‘nalishi ajratildi: ta’limni individuallashtirish va adaptivlashtirish, bolalarning kognitiv va ijodiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, AI-savodxonlikni shakllantirish, pedagog faoliyatini metodik jihatdan qo‘llab-quvvatlash, diagnostika va monitoring, raqamli xavfsizlik va etik masalalar hamda sun’iy intellektni ta’lim mazmuniga integratsiya qilish. Tahlil sun’iy intellektni pedagog faoliyatini almashtiruvchi vosita sifatida emas, balki ta’lim mazmunini boyitish, individual yondashuvni kuchaytirish va pedagogik qarorlarni qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiluvchi yordamchi texnologiya sifatida talqin qilish zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda maxfiylik, ota-onalarning roziligi, yoshga mos kontent, ekran vaqti va pedagogik nazorat kabi masalalarning ustuvor ahamiyati asoslanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Su J., Yang W. Artificial Intelligence in Early Childhood Education: A Scoping Review // Computers and Education: Artificial Intelligence. – 2022. – Vol. 3. – Article 100049. – DOI: 10.1016/j.caeai.2022.100049
2. Yang W. Artificial Intelligence Education for Young Children: Why, What, and How in Curriculum Design and Implementation // Computers and Education: Artificial Intelligence. – 2022. – Vol. 3. – Article 100061. – DOI: 10.1016/j.caeai.2022.100061
3. Su J., Zhong Y. Artificial Intelligence (AI) in Early Childhood Education: Curriculum Design and Future Directions // Computers and Education: Artificial Intelligence. – 2022. – Vol. 3. – Article 100072. – DOI: 10.1016/j.caeai.2022.100072
4. Su J., Ng D. T. K., Chu S. K. W. Artificial Intelligence (AI) Literacy in Early Childhood Education: The Challenges and Opportunities // Computers and Education: Artificial Intelligence. – 2023. – Vol. 4. – Article 100124. – DOI: 10.1016/j.caeai.2023.100124
5. Ljungcrantz L. The Interaction of AI and Early Childhood Education: A State-of-the-Art Review 2020–2024 // Early Childhood Education Journal. – 2026. – Vol. 54. – P. 3565–3581. – Source
6. Chen J. J., Delaney V. Leveraging AI to Enhance Children’s Learning: Anchoring Policy and Practice in Equity, AI Literacy, and Ethics for Education Leaders and Teachers // Early Childhood Education Journal. – 2026. – Vol. 54. – P. 2655–2665. – Source
7. Shermanova F. D. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarning intellektual va ijodiy qobiliyatlarini mediata’lim texnologiyalari asosida rivojlantirish : pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2023. – 51 b. – Manba
8. Xaydarov R. Yu. Raqamlashtirish muhitida maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim sifatini boshqarish mexanizmini takomillashtirish : dissertatsiya avtoreferati. – Toshkent, 2024. – Manba
9. Narimonova S. N. Maktabgacha ta’lim tashkilotida ta’lim sifatini boshqarish texnologiyalarini takomillashtirish : dissertatsiya avtoreferati. – Toshkent, 2025. – Manba
10. Jo‘rayeva D. Sh. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarni STEAM texnologiyasi asosida intellektual qobiliyatlarini rivojlantirish : pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent, 2026. – Manba
11. Ashurova Z. M. Maktabgacha ta’limda STEAM texnologiyasidan foydalanishning didaktik mexanizmi : pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Buxoro, 2023.
12. Ruziyeva G. A. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tayyorlov guruhi bolalarining ijtimoiy intellektini rivojlantirish : pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2023.
13. Zuparova D. D. Maktabgacha katta yoshdagi bolalar loyihalash kompetensiyasini dizayn asosida rivojlantirish : pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2023.
14. Tuychiyeva I. I. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tayyorlov guruhi bolalarining fikrlash faolligini rivojlantirish : pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2020.
