O‘ZBEK VA RUS TILLARI FRAZEOLOGIYASIDA JINS-TUR MUNOSABATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/adkjy489Kalit so‘zlar:
jins-tur munosabatlari, giperonim, giponim, kogiponimlar, frazeologik birlik, frazeosemantik guruh, identifikator, sinonimiya, o‘zbek va rus tillari.Abstrak
Maqolada o‘zbek va rus tillari frazeologiyasidagi jins-tur munosabatlari o‘rganiladi. Beshta frazeosemantik guruh misolida giperonim odatda neytral leksema ekani ko‘rsatiladi. Frazeologik birlik izohi usul, intensivlik, baho yoki faza semasini qo‘shsa, giponim bo‘ladi, faqat uslubiy farq bo‘lsa, sinonim bo‘lib qoladi. Sof frazeologik giponimiya kam uchraydigan ikkinchi pog‘onani hosil qiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Абдуалиева З. У. Гипонимо-эквонимические отношения в системе зоонимов русского и узбекского языков: дис. … канд. филол. наук: 10.02.20. – Душанбе: Российско-Таджикский (славянский) университет, 2010. – 148 с.
2. Баранов А. Н., Добровольский Д. О. Основы фразеологии (краткий курс): учебное пособие. – 4-е изд., стер. – Москва: ФЛИНТА, 2019. – 310 с. – URL: https://znanium.ru/catalog/product/1042128.
3. Баранов А. Н., Добровольский Д. О. Семантика фразеологизмов: иерархия или сеть? // Диалог-2010. – 2010. – URL: https://www.researchgate.net/publication/308507959.
4. Большой фразеологический словарь русского языка / отв. ред. В. Н. Телия. – Москва: АСТ-Пресс, 2006.
5. Гипонимия // Энциклопедия Knowledge.su. – URL: https://knowledge.su/g/giponimiya-.
6. Камайданова Н. А. Вариант системных отношений между фразеологическими единицами, объединенных понятием «человек» (на материале английского языка). – 2017. – URL: https://rrlinguistics.ru/journal/article/1195/.
7. Котцова Е. Е. Гипонимия в лексической системе русского языка: на материале глагола: дис. … д-ра филол. наук: 10.02.01. – URL: https://www.dissercat.com/content/giponimiya-v-leksicheskoi-sisteme-russkogo-yazykana-materiale-glagola.
8. Мокиенко В. М., Никитина Т. Г. Большой словарь русских поговорок. – Москва, 2007. – URL: https://rus-yaz.niv.ru/doc/russian-sayings/articles/52/noga.htm.
9. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 407 b. – URL: https://n.ziyouz.com/kutubxona/barcha-kitoblar?start=21.
10. Словарь-тезаурус современной русской идиоматики / А. Н. Баранов, Д. О. Добровольский, К. Л. Киселева, А. Д. Козеренко; под ред. А. Н. Баранова, Д. О. Добровольского. – Москва: Мир энциклопедий Аванта+, 2007. – 1135 с. – URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_004049971/.
11. Фёдоров А. И. Фразеологический словарь русского литературного языка. – Москва: Астрель: АСТ, 2008. – URL: https://phraseology.academic.ru/8004/.
12. Фразеологический словарь русского языка / под ред. А. И. Молоткова. – 4-е изд. – Москва: Русский язык, 1986. – 543 с.
13. Cruse D. A. Lexical Semantics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
14. Hozirgi o‘zbek tili / Namangan davlat universiteti. – Namangan, 2024. – URL: https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/03/NamDU-ARM-3347-Hozirgi_ozbek_tili.pdf.
15. Lyons J. Semantics. – Vol. 1. – Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
16. Murphy M. L. Semantic Relations and the Lexicon. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003. – URL: https://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam041/2003046079.pdf.
17. Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 128 b.
18. O‘zbek tili frazeologik lug‘ati / Sh. Rahmatullayev, N. Mahmudov, Z. Xolmanova [va boshq.]. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022. – 636 b. – URL: https://uztrj.uz/wp-content/uploads/2025/02/9-O%E2%80%98zbek-tili-frazeologik-lug%E2%80%98ati.pdf.
19. Qahhorova S. «Yurish» semali lug‘aviy birliklar semantikasi va tezaurus modeli. – Toshkent: Firdavs-Shoh, 2025. – URL: https://www.researchgate.net/publication/400673295.
20. Qurbonova Ya. Frazeologizmlarda semantik munosabat (o‘zbek tilidagi iboralar misolida) // Modern Science and Research. – 2025. – Vol. 4, № 3. – B. 215–220. – DOI: 10.71337/inlibrary.uz.science-research.71444.
21. Rahmatullayev Sh. O‘zbek frazeologiyasining ba’zi masalalari. – Toshkent: Fan, 1966. – 264 b.
22. Yo‘ldoshev B. Frazeologik uslubiyat asoslari. – URL: https://n.ziyouz.com/books/kollej_va_otm_darsliklari/ona-tili_va_adabiyot/Frazeologik%20uslubiyat%20asoslari%20(B.Yo)'ldoshev).pdf.